"Koha e strategjive mbi turizmin" - Gazeta Shekulli 10/07/2002

Dy miq holandezë më kërkuan t'i shoqëroja për një javë në Shqipëri. Për shkak të studimeve, pra largësisë nga Shqipëria, as unë vetë nuk i kisha parë ndryshimet. Në Tiranë ishte e admirueshme se si parku "Rinia" ishte rikthyer në një park të gjelbër, në të cilin vazhdohej të punohej. Pallatet rreth qendrës ishin lyer me ngjyra të ngrohta, të çelura dhe menjëherë na thanë se kjo ishte një ide e Edi Ramës. Ky koncept medoj se duhet shtrirë në tërë Tiranën. Edhe holandezët që shoqëroja, më shprehën hapur admirimin për këtë zgjedhje ngjyrash.

Udhëtimin e parë e bëmë në Krujë. Muzeu i Skënderbeut, Muzeu Etnografik dhe Pazari i Krujës hyjnë në produktet turistike pothuaj të kompletuara. Është për të ardhur keq që atyre u mungon reklama. Muzeu i Skënderbeut ofronte një fletëpalosje në anglisht, por i duhet patjetër faqja e tij në internet. Me çudi konstatova se edhe disa krutanë të moshuar kishin mësuar disa fjalë bazë në anglisht për të shitur mallrat e tyre. Fola me një pronar të një dyqani artikujsh karakteristik që e kryente këtë aktivitet për rreth 8 vjet. Më tha që asnjeri nuk kishte ardhur ta pyeste për problemet që kishte, por vinin vetëm kur i merrnin taksën.

Durrësi ishte vizita jonë e dytë. Një zhgënjim i madh. Zona tek plazhi i Plepave mund të them se ishte shokuese. Një zonë e tërë e betonuar, pa kurrfarë plani, pa stil, pa formë. Po të kishte gojë ai plazh do të kishte ulëritur nga dhimbja. Më zuri një frikë se kështu mund të bëhet e gjithë Shqipëria po të mos i kushtohet vëmendje turizmit. Në Plepa jane harxhuar aq shumë lekë dhe energji saqë vetvetiu të lind pyetja: Për kë? Për një treg të brendshëm dhe shqiptarët jashtë Shqipërisë? Po sa përqind e këtij tregu dëshiron t'i kalojnë pushimet aty në ato kushte që ishin katandisur Plepat?

Destinacioni tjetër ishte Saranda. Gjëja e parë që më bëri përshtypje qe rruga e re e asfaltuar duke shkuar për në Llogara. Është një rrugë për të cilën është folur shumë dhe unë prisja thjesht një zgjerim të saj, por në të vërtetë kishin bërë një punë fantastike. Por sigurisht që duhej të ishin shtuar vijëzimet, muret anësore dhe tabelat që tregonin për kthesat e vështira. Ishin 16 km që të bënin të harroje që ishe në Shqipërinë që jemi mësuar të shohim deri tani. Kisha qënë deri në pikën më të lartë të Llogarasë më parë, po nuk kisha shkuar më tutje kështu që edhe për mua, ishte hera e pare që vizitoja Rivierën Shqiptare.
Në pikën më të lartë të Llogarasë të shfaqej një pamje magjepse e detit blu dhe e natyrës përreth. Në atë pikë ishin dy restorante të thjeshta dhe po ndërtoheshin edhe dy objekte të tjera, njëri prej të cilit, hotel (sipas pronarit të njërit prej restoranteve). Gjë shumë pozitive ishte fakti që të gjithë pronarët e objekteve në Llogara ishin shqiptarë, nga Vlora dhe fshatrat përreth.
Por çdo ëndrre i vjen fundi... pas 16 km të rrugës "europiane" "mbërritëm sërisht në "Shqipërinë normale". Për mungesë fondesh ajo rrugë ishte lënë përgjysmë dhe pjesa që vinte, ishte dhe dukej e tmerrshme, sidomos "kur mësohesh keq".

Nejse të paktën, Riviera na ofronte pas çdo kthese një pamje tjetër gjithmonë e më të bukur. Palasa, Dhërmiu, Vunoi, Himara, Qeparo, Borsh, Lukovë. Më bëri sidomos përshtypje Borshi që kishte një fushë të gjerë të mrekullueshme dhe plazhin më të gjatë në Rivierë, pra mund të jetë edhe më i thjeshti për të investuar. Megjithëse në një ndalese që bëra në Lukovë një pronar i një bari të vogël më tha që Buneci (plazhi i Lukovës) është plazhi më i bukur i Jugut, sepse është me rërë (gjë që sic e dimë është nje "luks" në relievin shkëmbor të Jugut) dhe i pastër. Ajo shprehu keqardhjen që të gjithë të rinjtë e Lukovës ( që ka rreth 1500 banorë) kanë emigruar në Greqi dhe akoma preferojnë të bëjnë punë të rënda atje. Nuk i ndihmon askush të kthehen dhe të investojnë lekët që kanë fituar ne turizëm. Ndoshta një rrugë ë mirë deri në Sarandë, do ta bënte investimin më tërheqës për ta.

Kurse në Sarandë, në nje bisedë që pata me një pronar restoranti me përmendi problemin e propagandës shumë të keqe që grekët u bëjnë turistëve që duan të vizitojnë Sarandën. Këtë e dëgjova edhe disa herë të tjera dhe mendova që sarandiotëve u duhej të punonin dy herë më shumë se të tjerët për t'u treguar atyre të huajve që "guxonin të vinin" se realiteti është ndryshe nga propaganda greke, e cila tregon thjesht frikën qe ata kanë ndaj konkurrencës.
Duke u kthyer nga Gjirokastra, menduam të vizitonim edhe Syrin e Kaltër, një pikë e mrekullueshme çlodhjeje. Me pak investime mund të ndërtohej rruga që të çon atje, sepse ajo aktualja ishte po aq e ngushtë sa një rrugë biçikletash në Holandë.

Ky udhëtim përgjatë Rivierës më krijoi atë bindje që tashmë mund ta kenë shumë shqiptarë. Natyra na ka ofruar shansin e të bërit turizëm. Ngelet vetëm të bëjmë zgjedhjen e duhur nëpërmjet një masterplani të studiuar mirë për t'ju dhënë mundësinë investitorëve, sidomos atyre shqiptarë, të angazhohen për një turizëm jetëgjatë.

Kliton Gërxhani

Student ne degen e
Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Holland

"Turizmi, kush pergjigjet per fatin e tij" - Gazeta Korrieri 13/02/2002

Replike e nje studenti shqipetar ne Hollande, drejtuar Drejtorit te Pergjithshem te Turizmit, Agim Sinoimeri: Cili eshte roli i institucionit te tij dhe pergjegjsite qe duhet te marre gjithsecili


I nderuar z. Sinoimeri,

E lexova intervisten tuaj ne gazeten Korrieri te dates 7 shkurt 2002 rreth problemeve aktuale te turizmit shqipetar dhe do desha te shprehja mendimet e mija mbi to.
Une jam nje student shqipetar dhe jam duke studiuar turizem ne Holland.
Kam mbi 3-4 vjet qe perpiqem te mbledh te dhena dhe te jem ne kontakt me cdo zhvillim ne fushen e turizmit shqipetar. Jam dakort me ju kur thoni se turizmi yne eshte akoma ne fazat e foshnjerise, por megjithse flitet per nje tjeter lloj foshnje, me lejoni tju kujtoj se eshte nje foshnje e lindur rreth 10 vjet me pare…
Me vjen mire kur lexoj se pranoni qe " Eshte koha qe te flasim hapur,… eshte me se e vertete qe vihet re nje mosperputhje mes deklaratave qe bejme dhe punes konkrete." Por megjithate nuk e kam te qart se pse ekziston kjo mosperputhje dhe cili eshte roli i drejtorise qe ju drejtoni .
Nese politika dhe politikanet tane vazhdojne te jene pjesa regresive e zhvillimit te ketij vendi, duhet valle qe te presim deri sa ata te mesojne te bejne detyren e tyre sic duhet? Mos do ishte me mire qe gjithkush te bente detyren e tij ne vend qe te priste zgjidhjet nga "lart"?
Eshte e vertet qe Zoti na ka dhuruar kete foshnje te arte, por qe te vjelim arin e saj, nuk mjafton vetem nje projekt mbi Ishullin e Sazanit. Me nje dallandyshe nuk vjen pranvera. Fakti qe jemi akoma ne hapat e para ne kete fushe, tregon qe duhet filluar gjithcka nga e para dhe me nje strategji te qarte per zhvillimin e turizmit, e cila sic thoni ju, akoma mungon!!! Me falni nese jam gabim por, a nuk eshte edhe kjo detyra e institucionit qe ju drejtoni?

Qe nga koha qe une jam duke ndjekur zhvillimet e turizmit ne Shqiperi, ju keni qene ne krye te te vetmit institucion shteteror te turizmit shqipetar, dhe ato pak intervista tuajat ne shtyp kane qene burimi i vetem zyrtar i zhvillimeve te turizmit per mua.
Nese ne Shqiperi mungon nje sensibilizim i opinionit publik mbi rendesine e turizmit, mungon nje edukim profesional i nivelit bashkohor ne fushen e turizmit, mungojne institucione qe ofrojne konsulence, te dhena statistikore, studime dhe hartime projektesh mbi turizmin tone, organizime seminaresh, kurse kualifikimesh nga specialist te huaj ne kete fushe(besoj se jeni dakort me faktin qe 16 specialistet qe do kualifikohen ne Egjipt hyjne ne kuadrin e "dallandyshes"), botime mbi zhvillimet ne turizmin tone(ju thoni qe jane ndertuar 250 hotele, por qellimi eshte qe keto hotele te njihen edhe nga turistet) etj etj, pra nese mungojne te gjitha keto qe permenda me larte(dhe shume te tjera qe dhe ju i permendni) a nuk mendoni se ju mund te luani rolin me te rendesishem per ta mbushur sadopak kete boshllek?
Nuk mendoni se edhe pse nuk kemi shume se cfare te tregojme, promocioni eshte nje nga detyrat kryesore te institucionit tuaj, te pakten nese duam ta bejme rrugen tone te neserme, me te lehte? Sepse me imazhin e "vendit me te varfer dhe me te destabilizuar te Europes" vetem nje promocion agresiv dhe i studiuar mire mund te jete zgjidhja.
Fakti qe eshte nje "sukses i vertet " qe te marresh vesh se c'behet me turizmin tone, ka te beje me pak ndryshime qe ndodhin ne te, apo me neglizhencen per ti dhene rendesine e duhur promocionit? Nuk ka si te jete ndryshe kur edhe e vetmja adres zyrtare mbi turizmin shqipetar ne internet,(ajo e institucionit qe ju drejtoni) www.albaniantourism.com ka muaj qe nuk funksionon!!!Ne nje kohe kur interneti po behet celsi i art i turizmit ne cdo aspekt.
Kur nese pyet se cfare materialesh reklamuese ofron institucioni juaj, te tregojne te vetmen video-kasete ne anglisht dhe disa fletpalosje qe lene shume per te deshiruar per cilesine dhe permbajtjen qe ofrojne dhe qe jane bere kohe me pare sesa te vinit ju ne krye te turizmit.
Nuk ju duket sadopak munges pergjegjsie fakti qe ne nje nga panairet me te rendesishme te turizmit ne Europe, ate te Utrehtit ne Holland, vitin e kaluar u prezantuam vetem me ato fletushkat qe ju permenda me siper te cilat megjithate ishin lene si mall pa zot sepse diten e fundit te Panairit nga ora 12:00 deri sa Panairi u mbyll(ora 17:00), ne tenden e Shqiperise nuk u shfaq ndonje perfaqsues i Institucionit qe ju drejtoni!!!
Megjithate kot sa te qahem se ne te njejetin Panair, kete vit nuk u paraqitem fare nderkohe qe te gjitha vendet e tjera te Evropes Lindore bene nje prezantim te mbrekullueshem.
Po te kishit interes do te mesonit se ne Deventer(po ne Hollande) organizohet cdo dy vjet nje panair vetem per Evropen Qendrore dhe Lindore (i cili kushton shume me lire se ai i Utrehtit, n.q.se problemi i juaj eshte ai i fondeve) dhe ku Shqiperia ishte i vetmi vend qe nuk perfaqsohej. Dhe besoj z. Sinoimeri se eshte vetem ceshtje interesimi sepse pasi mora kontakt me organizatoret e Panairit arrita te siguroja nje vend te vogel per tu perfaqsuar me nje cmim qesharak dhe te cilen pasi fola me Ambasaden tone ne Holland, ram dakort qe te na perfaqsonte Ambasada. Nese institucioni qe ju drejtoni nuk paraqitet, perse nuk u krijoni mundesin subjekteve te tjera private te turizmit shqipetar te perfaqsohen?!

Pandaj ju pyeta me siper nese bejme te gjithe cfare na takon te bejme. Prandaj mendoj se eshte ceshtje deshire dhe serioziteti sepse ne kete faze qe ndohet turizmi yne ka aq shume per te bere dhe per te zgjidhur sa veshtire se mund t'ju bier mendja me nese ne c'sirtare te Kryeministrise eshte futur Projekti i Sazanit, i cili permendet si shpetimi i turizmit shqipetar!! Deklarata te tilla bombastike ngjajne me shume si nje perpjekje per te zhvendosur vemendjen nga problemet e verteta. Nuk mendoni se njerzit presin te degjojne me shume se cfare ju ofron turizmi shqipetar pushuesve te tij vendas dhe te huaj kete sezon turistik?

Para se ta mbyll shkrimin tim dua te theksoj se ky nuk ju drejtohet aspak juve personalisht, por eshte me shume nje reagim ndaj situates deshperuese te turizmit shqipetar dhe nje thirrje ndaj te gjithe te interesuarve per kete ceshtje per te bashkpunuar me qellim qe te fitojme kohen e humbur dhe ti japim turizmit rendesine qe i takon.

Ju faleminderit,

Kliton Gërxhani
Student ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Holland