interviste me Z. Kliton Gërxhani,
Shoqata Shqiptare e Turizmit (ATA) ka shprehur shqetësimin e saj rreth pasojave negative që mund t‘i shkaktojë kriza ekonomike e vitit 2009. Që nga krijimi i kësaj shoqate, më 29 prill 2008, roli i operatorëve turistikë në zhvillimin e vendit ka luajtur një peshë të madhe, ndërsa nuk fshin shqetësimin që ka për efektet negative që mund të shkaktojë rënia e ekonomisë së vendit vitin tjetër.
Kliton Gërxhani, Kryetari për Sektorin e Agjencive Turistike dhe Transportit, shprehet se sektori i operatorëve turistikë, agjencive turistike dhe agjencive të transportit kanë problematikë të shumëllojshme për vetë natyrën e këtyre bizneseve. Sidomos sektori i operatorëve turistikë është ai që i ndjen më shumë pothuajse të gjithë problematikën e turizmit, sepse edhe produkti që ofron është bashkimi i shërbimeve të sektorëve të tjerë brenda turizmit. "Nga përvoja jonë dhe takimet që kemi bërë me anëtarët tanë, kanë dalë një seri problematikash. Në nivel ndërkombëtar na pret një vit i vështirë për shkak të krizës financiare globale. Kurse në nivel kombëtar, megjithëse shpesh trumbetohet se turizmi është sektor prioritar, realiteti tregon se po ndodh e kundërta, se po shtohen parqet industriale, TEC-et me qymyr, depozitat e naftës, fabrikat e çimentos, deri edhe centralet bërthamore", shprehet Gërxhani në raportin periodik të shoqatës, i pari që nga krijimi i ATA-s. Sipas tij, këto zhvillime do t‘i marrin frymën turizmit, që do të thotë se "e ardhmja e bizneseve tona do të vihet në rrezik".
Sot, ATA do të zhvillojë një konferencë të hapur për të bërë publike planet për të ardhmen.
Monday, August 18, 2008
Monday, August 4, 2008
"Hotelet, 84 për qind pa licenca profesionale" - Gazeta Shekulli, 04.08.2008
interviste me Z. Kliton Gërxhani,
Numrin çdo ditë e në rritje të hoteleve në Shqipëri, si dhe shërbimin që ofrohet në to, specialistët e Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e kanë thuajse të pamundur ta kontrollojnë.
Valmora Gogo Hene, 04 Gusht 2008 13:54:00
Specialistët e Departamentit të Standardeve në Ministrinë e Turizmit kontrollojnë vetëm 32 hotele në të gjithë vendin, duke i vlerësuar dhe rivlerësuar sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit, me dy, tre, katër dhe pesë yje. Shifrat tregojnë se numri i hoteleve në Shqipëri është 20-fish më i lartë, por specialistët e MTKRS-së e kanë të pamundur për t’i regjistruar. Shoqata e Turizmit Shqiptar kërkon rikthimin e licencimit profesional të hoteleve, i cili është hequr së fundi.Numrin çdo ditë e në rritje të hoteleve në Shqipëri, si dhe shërbimin që ofrohet në to, specialistët e Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e kanë thuajse të pamundur ta kontrollojnë. Sipas të dhënave zyrtare nga Departamenti i Standardeve në Ministrinë e Turizmit, nga 629 hotele në të gjithë vendin, ata mund të kontrollojnë vetëm 38 prej tyre.
Thënë nga specialistët, regjistrimi si njësi akomoduese turistike nuk është bërë ende i detyrueshëm, edhe pse me qindra hotele vazhdojnë të presin turistët që shkelin Shqipërinë. Por një punë të vështirë ka hapur edhe klasifikimi i hoteleve, pronarët e të cilëve kanë aplikuar për regjistrim, pasi inspektimin dhe kontrollin e kushteve dhe të shërbimit që ata ofrojnë nuk e ndihmojnë as Zyrat e Shërbimit Turistik. Edhe pse janë miratuar ligjërisht, këto zyra ende nuk po funksionojnë nëpër qytete.
Regjistrimi
Regjistrimi i një hoteli si njësi akomoduese turistike pranë ministrisë varet ende nga dëshira e sipërmarrësve për të regjistruar subjektin e tyre dhe për të marrë “notën” e shërbimit. Të 38 sipërmarrësit që kanë regjistruar veprimtarinë e tyre, janë paraqitur vetë pranë zyrave të Drejtorisë së Turizmit, ku pasi kanë dorëzuar dokumentacionin bazë, kanë qëndruar në pritje të inspektimit nga specialistët. Sigurisht që regjistrimi i të 38 hoteleve nuk është kryer brenda vitit 2008.25 mijë lekë të reja kushton regjistrimi i një hoteli për të marrë të drejtën e njohjes nga Ministria e Turizmit si dhe klasifikimin në bazë të nivelit të shërbimit. Por nga ana tjetër, ajo që mbetet shqetësuese është se 84 për qind e hoteleve ekzistuese nuk figurojnë të regjistruar dhe të klasifikuar. MTKRS-ja njeh vetëm 16 për qind të numrit real të hoteleve që funksionojnë në total në vendin tonë. Kështu për shembull, Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve nuk mund të ketë një funksion detyrues që sipërmarrësit e 595 hoteleve të panjohura prej saj të marrin vulën e regjistrimit.
Specialistët e Departamentit të Standardeve në Ministri shprehen se shkak për të gjithë këtë situatë bëhen Zyrat e Tatimeve nëpër qytete, të cilat i njohin këto subjekte duke i regjistruar si tatim-paguese. “Situata është e tillë pasi Zyrat e Tatimeve i kanë regjistruar si subjekte që paguajnë tatime, ndërkohë që sipërmarrësit privatë të këtyre hoteleve nuk drejtohen në ministri t’u regjistruar si njësi akomoduese turistike dhe për të marrë klasifikimin”, shprehet për gazetën “Shekulli”, Enton Diamanti, përgjegjës i Sektorit të Standardeve.
Nga ana tjetër, Ministria e Turizmit nuk gëzon asnjë të drejtë për mbylljen e aktivitetit të këtyre subjekteve, veçse kontrollin e herëpashershëm për ato subjekte që janë regjistruar pranë saj. Nga 38 hotele të regjistruara si njësi akomoduese pranë MTKRS-së, 6 prej tyre ende nuk kanë mundur të klasifikohen sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit, për shkak të rikonstruksionit që po kryejnë në këtë periudhë.
Klasifikimi
Një sistem nga dy deri në 5 yje funksionon për vlerësimin e kushteve dhe cilësisë së shërbimit të hoteleve shqiptare. Në ato pak hotele të regjistruar, ku rekordi mbahet nga Tirana, me numrin e 18 hoteleve të regjistruar dhe 15 të klasifikuar, vetëm 4 mbajnë cilësinë më të lartë, atë të 5 yjeve. Sigurisht që niveli i arritur vlerësohet duke krahasuar standardet e hoteleve me njëri-tjetrin, nëpërmjet një sistemi pikësh që vendoset nga një komision i posaçëm, si dhe nga disa standarde bazë.
Ndër to përfshihen hapësirat e dhomave të akomodimit dhe aksesorët e tyre, kushtet dhe shërbimi në barin dhe restorantin e hotelit, kushtet higjieno-sanitare si dhe masat ndaj zjarrit. Ajo që mbetet e përbashkët për të gjithë sistemin e klasifikimit të hoteleve, është se gjatë viteve të fundit po u bëhet një vlerësim vetëm për ambientet e brendshme dhe jo për ambientet e jashtme të tyre. Në sistemin e vlerësimit, pikë të rëndësishme jep edhe cilësia dhe mënyra e shërbimit, si një pjesë e domosdoshme e akomodimit të klientëve. Por ajo që mbetet e çuditshme në gjithë sistemin e klasifikimit, është fakti që edhe pse nuk ekziston vlerësimi me 1 yll, ende 4 hotele në vendin tonë mbajnë këtë cilësim. Katër hotelet në fjalë kanë marrë këtë kualifikim që para vitit 2006.Ndërsa për komplekset apo fshatrat turistikë, për të cilat veprojnë të tjera rregulla vlerësimi, nuk ekziston asnjë regjistrim apo klasifikim pranë Departamentit të Standardeve në MTKRS.Megjithatë për hotelet inspektimet realizohen dy herë në vit, një herë para sezonit turistik dhe një herë tjetër pas tij. “Me mundësitë që kemi ne kryejmë kontrolle vetëm dy herë në vit, para dhe pas sezonit por vetëm në ato hotele që rezultojnë të regjistruar në ministri”, thekson specialisti Diamanti. Ajo që mbetet e pohueshme edhe nga vetë specialistët që inspektojnë, është se një pjesë e konsiderueshme e hoteleve të klasifikuara në qytetet bregdetare, por edhe ato që nuk janë në këtë listë, qëndrojnë të mbyllur gjatë dimrit, ose në rastin më të mirë reduktojnë në maksimum numrin e personave që punojnë në këto subjekte.
Standardet
Për të klasifikuar hotelet sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit përdoret sistemi i yjeve, nga 2 deri në 5. Për të regjistruar e më pas klasifikuar këto njësi akomodimi, së pari, nga një Komision Vlerësimi, shihet nëse janë plotësuar standardet e detyrueshme e më pas kalohet tek standarde të tjera, që edhe pse nuk janë të detyrueshme, shtojnë pikë në klasifikim.
Kështu për shembull, dhomat duhet të kenë një hapësirë të domosdoshme duke nisur nga 12 metër/katrorë e duke përfunduar tek 28 metër/katrorë, sipërfaqe e nevojshme për suitat e hoteleve me 5 yje. Por ajo që mbetet kategorike është numri i personave të lejueshëm në një dhomë dhe numri i shtretërve shtesë. Mesatarja lejon deri në 4 persona në një dhomë, por në rast se akomodohen më shumë se 6 persona, në të duhet të shtohet një tualet i dytë. Në rregulloren e klasifikimit përcaktohen me saktësi edhe përmasat e krevateve, për tekët, 85 me 190 centimetër dhe për krevatet dopio 135 me 190 centimetër.
Nga ana tjetër, ndriçimi natyral, ventilimi dhe perdet errësuese janë të detyrueshme për çdo hotel. Do të ishte e përshtatshme që mobiliet e hoteleve të ishin të gjitha në gjendje shumë të mirë, me tualete të rregullta dhe higjienë të përhershme. Ajo që mbetet në kërkesat për hotelet që duan të klasifikohen në grupin me 5 yje, është domosdoshmëria e një pishine të hapur por njëkohësisht disa kushte specifike për suitat. Këto të fundit, duhet të kenë patjetër dritë natyrale, tavolinë për kafe, sipërfaqe të konsiderueshme për ndenjje, tavolinë me pasqyrë, dritë për lexim, sistem ngrohjeje, ajër i kondicionuar me komandë individuale, perde errësuese, si dhe telefon të brendshëm, ndërqytetës dhe ndërkombëtar.
Sa i përket sistemit elektrik të hoteleve, standardet kërkojnë që për ato më dy, tre apo katër yje të përdoret sistemi europian i prizave, ndërsa ashensori mbetet i detyrueshëm për të gjitha grupimet. I detyrueshëm mbetet edhe shërbimi 8-orarësh nga personeli. Hotelet që mund të klasifikohen me 4 apo me 5 yje duhet të shërbejnë mëngjesin sipas një mënyre së caktuar. Kjo do të thotë se gjatë mëngjesit, ushqimet duhet të kenë linjën e verdhë, të kuqe, kafe dhe jeshile, që e përkthyer në gjuhën e ushqimeve do të thotë bukë, gjalpë, reçel, mish, varietete veze si dhe sallatë frutash. Në restorant, i cili është i detyrueshëm për hotelet, duhet të shërbehen 10 lloje gatimi, të paktën 2 të jenë të nxehta.
Nga ana tjetër menyja duhet të jetë në gjuhën angleze dhe shqipe, por njëkohësisht hotelet duhet të kenë marrë masa të rrepta për mbrojtjen nga zjarret dhe çdo emergjencë të mundshme. Një tabelë e dukshme për emergjencat dhe evakuimin, si “Mos përdorni ashensorin në rast rënie zjarri” apo tabela në zonat e rrezikshme “Ndalohet duhani”, janë të detyrueshme në hotelet shqiptare.
----------------------------------------------
Kliton Gërxhani, Kryetar i Sektorit të Agjencive Turistike dhe Transportit në këtë shoqatë thotë për gazetën “Shekulli” se nëpërmjet një memorandumi drejtuar ministrit të Turizmit, Ylli Pango, kanë kërkuar rikthimin e licencimit.
Shoqata e Turizmit Shqiptar: “Të rikthehet licencimi profesional për hotelet”
Fluksit të pritshëm të turistëve drejt Shqipërisë, sipas Shoqatës së Turizmit Shqiptar, Ministria e Turizmit duket se ka zgjedhur që t’i përballojë nëpërmjet zgjerimit të kapaciteteve hoteliere. Kjo, shpjeguar nga Kliton Gërxhani, Kryetar i Sektorit të Agjencive Turistike dhe Transportit në Shoqatën e Turizmit, është menduar të zgjidhet duke hequr kriteret për ndërtimin e hoteleve të reja në vend. “Kategorizimi nuk ka qenë i detyrueshëm më parë, kurse licencimi profesional po. Kurse tani është hequr licencimi profesional për hotelet dhe këto funksionojnë vetëm si subjekte biznesi që mbajnë një numër NIPT-i.
Madje tashmë nuk bëhet fjalë as për të patur një kategorizim sipas nivelit të shërbimit të hoteleve”,- komenton Gerxhani. Sipas tij, kjo iniciativë është marrë për shkak të dëshirës për të zgjeruar kapacitetet e hoteleve në vend, në funksion të pritjes së turistëve. “Por ne jemi kundër heqjes së këtyre kritereve sepse kjo situatë, në fazën e parë ku ndodhet turizmi ynë, do të sjellë një zhvillim të pakontrolluar të hoteleve, ku çdokush që ka para, pa kurrfarë kriteri mund të ndërtojë një hotel”,- shpjegon më tej Gerxhani. Në këtë mënyrë, Shoqata e Turizmit Shqiptar i ka dërguar një memorandum ministrit të Turizmit, Ylli Pango, ku kërkohet edhe rikthimi i licencimit profesional për hotelet. “Urojmë që licencimi profesional të rikthehet sepse kështu ne mund të rrezikojmë imazhin e Shqipërisë. Ne nuk kemi shansin që të presim derisa të jenë vetë turistët që të bëjnë seleksionimin e hoteleve në vendin tonë”,- përfundon Kliton Gërxhani, kryetar i Sektorit të Agjencive dhe Transportit në Shoqatën e Turizmit Shqiptar.
Zyrat e Shërbimit Turistik
Këto lloj zyrash mund të rregullonin tej mase kontrollin ndaj hoteleve apo njësive të tjera akomoduese në rast se do të kishin nisur të funksiononin. Megjithëse mungesa e tyre ka krijuar një hendek në bashkëpunimin mes qyteteve dhe MTKRS-së, sërish mbetet i rëndësishëm funksioni detyrues për regjistrimin e subjekteve në zyrat e ministrisë përgjegjëse. Kështu, duket se mund të kontrollohet më mirë aktiviteti i çdo njësie që provon t’u shërbejë klientëve. Por në pikëpyetje vihet edhe fakti nëse hotelet ekzistues, të regjistruar dhe të klasifikuar, mund të kenë përballuar shifrat e turistëve që bëhen me dije, po nga Ministria e Turizmit. Për muajin qershor të këtij viti, numri i turistëve ka qenë rreth 123 mijë, ndërkohë që numri i shtretërve të ofruar nga njësitë tona akomoduese shkon vetëm në shifrën e rreth 34 mijëve.Vetëm 4 hotele janë me 5 yje në Shqipëri, pesë janë me 4 yje, 10 janë me tre yje, 9 janë me dy yje dhe 4 mbajnë vetëm një yll, edhe pse ky i fundit ka dalë nga sistemi i vlerësimit. Edhe pse në sistemin e klasifikimit të hoteleve nuk ekziston klasifikimi me një yll, sërish nga të dhënat e Ministrisë së Turizmit rezulton se para vitit 2006 janë klasifikuar 4 hotele si të tilla.Cilësohen si Njësi Akomoduese Turistike; hotelet, fshatrat turistikë, shtëpitë e pushimit, fjetinat, bujtinat, fermat turistike, komplekset turistike dhe apartamentet private (turizmi familjar).Nuk ka asnjë fshat apo kompleks turistik të klasifikuar nga Departamenti i Standardeve në Ministrinë e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.Ndërkohë që numri në total i shtretërve është 34096 dhe numri i turistëve vetëm në muajin qershor ka qenë rreth 123 mijë, nuk përjashtohet edhe mundësia e qëndrimit në Shqipëri vetëm për pak ditë e turistëve.
0 Komplekse apo fshatra turistikë janë regjistruar me qëllim klasifikimin në Ministrinë e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.
1 Hotel është riklasifikuar në vitin 2008 nga ekspertët e Departamentit të Standardeve në Ministrinë e Turizmit.
4 Hotele janë klasifikuar në vitin 2008, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.
5 Hotele janë klasifikuar në vitin 2007, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.11Hotele janë klasifikuar në vitin 2006, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.
38 Hotele janë të regjistruar në MTKRS për të gjithë vendin, nga të cilët, 6 prej tyre ende nuk janë klasifikuar për shkak të rikonstruksionit.
11200 është numri i shtretërve, të cilët i përkasin turizmit familjar dhe njësive akomoduese turistike që përbëhen nga më pak se 6 dhoma.
22896 është numri i shtretërve në hotelet e vendit, ku numrin më të madh e ka Vlora dhe Himara.
34096 është numri i përgjithshëm i shtretërve për njësitë akomoduese turistike në të gjithë vendin
Hotelet në Shqipëri
Tiranë 75
Durrës 85
Golem 96
Lushnjë 5
Fier 2
Berat 9
Vlorë dhe Himarë 82
Sarandë dhe Ksamil 71
Gjirokastër 12
Tepelenë 2
Përmet 5
Korçë 11
Pogradec 27
Elbasan 8
Krujë 3
Lezhë dhe Shëngjin 17
Shkodër 11
Velipojë 102
Dibër 4
Pukë 1
Kukës 1
Numrin çdo ditë e në rritje të hoteleve në Shqipëri, si dhe shërbimin që ofrohet në to, specialistët e Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e kanë thuajse të pamundur ta kontrollojnë.
Valmora Gogo Hene, 04 Gusht 2008 13:54:00
Specialistët e Departamentit të Standardeve në Ministrinë e Turizmit kontrollojnë vetëm 32 hotele në të gjithë vendin, duke i vlerësuar dhe rivlerësuar sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit, me dy, tre, katër dhe pesë yje. Shifrat tregojnë se numri i hoteleve në Shqipëri është 20-fish më i lartë, por specialistët e MTKRS-së e kanë të pamundur për t’i regjistruar. Shoqata e Turizmit Shqiptar kërkon rikthimin e licencimit profesional të hoteleve, i cili është hequr së fundi.Numrin çdo ditë e në rritje të hoteleve në Shqipëri, si dhe shërbimin që ofrohet në to, specialistët e Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e kanë thuajse të pamundur ta kontrollojnë. Sipas të dhënave zyrtare nga Departamenti i Standardeve në Ministrinë e Turizmit, nga 629 hotele në të gjithë vendin, ata mund të kontrollojnë vetëm 38 prej tyre.
Thënë nga specialistët, regjistrimi si njësi akomoduese turistike nuk është bërë ende i detyrueshëm, edhe pse me qindra hotele vazhdojnë të presin turistët që shkelin Shqipërinë. Por një punë të vështirë ka hapur edhe klasifikimi i hoteleve, pronarët e të cilëve kanë aplikuar për regjistrim, pasi inspektimin dhe kontrollin e kushteve dhe të shërbimit që ata ofrojnë nuk e ndihmojnë as Zyrat e Shërbimit Turistik. Edhe pse janë miratuar ligjërisht, këto zyra ende nuk po funksionojnë nëpër qytete.
Regjistrimi
Regjistrimi i një hoteli si njësi akomoduese turistike pranë ministrisë varet ende nga dëshira e sipërmarrësve për të regjistruar subjektin e tyre dhe për të marrë “notën” e shërbimit. Të 38 sipërmarrësit që kanë regjistruar veprimtarinë e tyre, janë paraqitur vetë pranë zyrave të Drejtorisë së Turizmit, ku pasi kanë dorëzuar dokumentacionin bazë, kanë qëndruar në pritje të inspektimit nga specialistët. Sigurisht që regjistrimi i të 38 hoteleve nuk është kryer brenda vitit 2008.25 mijë lekë të reja kushton regjistrimi i një hoteli për të marrë të drejtën e njohjes nga Ministria e Turizmit si dhe klasifikimin në bazë të nivelit të shërbimit. Por nga ana tjetër, ajo që mbetet shqetësuese është se 84 për qind e hoteleve ekzistuese nuk figurojnë të regjistruar dhe të klasifikuar. MTKRS-ja njeh vetëm 16 për qind të numrit real të hoteleve që funksionojnë në total në vendin tonë. Kështu për shembull, Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve nuk mund të ketë një funksion detyrues që sipërmarrësit e 595 hoteleve të panjohura prej saj të marrin vulën e regjistrimit.
Specialistët e Departamentit të Standardeve në Ministri shprehen se shkak për të gjithë këtë situatë bëhen Zyrat e Tatimeve nëpër qytete, të cilat i njohin këto subjekte duke i regjistruar si tatim-paguese. “Situata është e tillë pasi Zyrat e Tatimeve i kanë regjistruar si subjekte që paguajnë tatime, ndërkohë që sipërmarrësit privatë të këtyre hoteleve nuk drejtohen në ministri t’u regjistruar si njësi akomoduese turistike dhe për të marrë klasifikimin”, shprehet për gazetën “Shekulli”, Enton Diamanti, përgjegjës i Sektorit të Standardeve.
Nga ana tjetër, Ministria e Turizmit nuk gëzon asnjë të drejtë për mbylljen e aktivitetit të këtyre subjekteve, veçse kontrollin e herëpashershëm për ato subjekte që janë regjistruar pranë saj. Nga 38 hotele të regjistruara si njësi akomoduese pranë MTKRS-së, 6 prej tyre ende nuk kanë mundur të klasifikohen sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit, për shkak të rikonstruksionit që po kryejnë në këtë periudhë.
Klasifikimi
Një sistem nga dy deri në 5 yje funksionon për vlerësimin e kushteve dhe cilësisë së shërbimit të hoteleve shqiptare. Në ato pak hotele të regjistruar, ku rekordi mbahet nga Tirana, me numrin e 18 hoteleve të regjistruar dhe 15 të klasifikuar, vetëm 4 mbajnë cilësinë më të lartë, atë të 5 yjeve. Sigurisht që niveli i arritur vlerësohet duke krahasuar standardet e hoteleve me njëri-tjetrin, nëpërmjet një sistemi pikësh që vendoset nga një komision i posaçëm, si dhe nga disa standarde bazë.
Ndër to përfshihen hapësirat e dhomave të akomodimit dhe aksesorët e tyre, kushtet dhe shërbimi në barin dhe restorantin e hotelit, kushtet higjieno-sanitare si dhe masat ndaj zjarrit. Ajo që mbetet e përbashkët për të gjithë sistemin e klasifikimit të hoteleve, është se gjatë viteve të fundit po u bëhet një vlerësim vetëm për ambientet e brendshme dhe jo për ambientet e jashtme të tyre. Në sistemin e vlerësimit, pikë të rëndësishme jep edhe cilësia dhe mënyra e shërbimit, si një pjesë e domosdoshme e akomodimit të klientëve. Por ajo që mbetet e çuditshme në gjithë sistemin e klasifikimit, është fakti që edhe pse nuk ekziston vlerësimi me 1 yll, ende 4 hotele në vendin tonë mbajnë këtë cilësim. Katër hotelet në fjalë kanë marrë këtë kualifikim që para vitit 2006.Ndërsa për komplekset apo fshatrat turistikë, për të cilat veprojnë të tjera rregulla vlerësimi, nuk ekziston asnjë regjistrim apo klasifikim pranë Departamentit të Standardeve në MTKRS.Megjithatë për hotelet inspektimet realizohen dy herë në vit, një herë para sezonit turistik dhe një herë tjetër pas tij. “Me mundësitë që kemi ne kryejmë kontrolle vetëm dy herë në vit, para dhe pas sezonit por vetëm në ato hotele që rezultojnë të regjistruar në ministri”, thekson specialisti Diamanti. Ajo që mbetet e pohueshme edhe nga vetë specialistët që inspektojnë, është se një pjesë e konsiderueshme e hoteleve të klasifikuara në qytetet bregdetare, por edhe ato që nuk janë në këtë listë, qëndrojnë të mbyllur gjatë dimrit, ose në rastin më të mirë reduktojnë në maksimum numrin e personave që punojnë në këto subjekte.
Standardet
Për të klasifikuar hotelet sipas kushteve dhe nivelit të shërbimit përdoret sistemi i yjeve, nga 2 deri në 5. Për të regjistruar e më pas klasifikuar këto njësi akomodimi, së pari, nga një Komision Vlerësimi, shihet nëse janë plotësuar standardet e detyrueshme e më pas kalohet tek standarde të tjera, që edhe pse nuk janë të detyrueshme, shtojnë pikë në klasifikim.
Kështu për shembull, dhomat duhet të kenë një hapësirë të domosdoshme duke nisur nga 12 metër/katrorë e duke përfunduar tek 28 metër/katrorë, sipërfaqe e nevojshme për suitat e hoteleve me 5 yje. Por ajo që mbetet kategorike është numri i personave të lejueshëm në një dhomë dhe numri i shtretërve shtesë. Mesatarja lejon deri në 4 persona në një dhomë, por në rast se akomodohen më shumë se 6 persona, në të duhet të shtohet një tualet i dytë. Në rregulloren e klasifikimit përcaktohen me saktësi edhe përmasat e krevateve, për tekët, 85 me 190 centimetër dhe për krevatet dopio 135 me 190 centimetër.
Nga ana tjetër, ndriçimi natyral, ventilimi dhe perdet errësuese janë të detyrueshme për çdo hotel. Do të ishte e përshtatshme që mobiliet e hoteleve të ishin të gjitha në gjendje shumë të mirë, me tualete të rregullta dhe higjienë të përhershme. Ajo që mbetet në kërkesat për hotelet që duan të klasifikohen në grupin me 5 yje, është domosdoshmëria e një pishine të hapur por njëkohësisht disa kushte specifike për suitat. Këto të fundit, duhet të kenë patjetër dritë natyrale, tavolinë për kafe, sipërfaqe të konsiderueshme për ndenjje, tavolinë me pasqyrë, dritë për lexim, sistem ngrohjeje, ajër i kondicionuar me komandë individuale, perde errësuese, si dhe telefon të brendshëm, ndërqytetës dhe ndërkombëtar.
Sa i përket sistemit elektrik të hoteleve, standardet kërkojnë që për ato më dy, tre apo katër yje të përdoret sistemi europian i prizave, ndërsa ashensori mbetet i detyrueshëm për të gjitha grupimet. I detyrueshëm mbetet edhe shërbimi 8-orarësh nga personeli. Hotelet që mund të klasifikohen me 4 apo me 5 yje duhet të shërbejnë mëngjesin sipas një mënyre së caktuar. Kjo do të thotë se gjatë mëngjesit, ushqimet duhet të kenë linjën e verdhë, të kuqe, kafe dhe jeshile, që e përkthyer në gjuhën e ushqimeve do të thotë bukë, gjalpë, reçel, mish, varietete veze si dhe sallatë frutash. Në restorant, i cili është i detyrueshëm për hotelet, duhet të shërbehen 10 lloje gatimi, të paktën 2 të jenë të nxehta.
Nga ana tjetër menyja duhet të jetë në gjuhën angleze dhe shqipe, por njëkohësisht hotelet duhet të kenë marrë masa të rrepta për mbrojtjen nga zjarret dhe çdo emergjencë të mundshme. Një tabelë e dukshme për emergjencat dhe evakuimin, si “Mos përdorni ashensorin në rast rënie zjarri” apo tabela në zonat e rrezikshme “Ndalohet duhani”, janë të detyrueshme në hotelet shqiptare.
----------------------------------------------
Kliton Gërxhani, Kryetar i Sektorit të Agjencive Turistike dhe Transportit në këtë shoqatë thotë për gazetën “Shekulli” se nëpërmjet një memorandumi drejtuar ministrit të Turizmit, Ylli Pango, kanë kërkuar rikthimin e licencimit.
Shoqata e Turizmit Shqiptar: “Të rikthehet licencimi profesional për hotelet”
Fluksit të pritshëm të turistëve drejt Shqipërisë, sipas Shoqatës së Turizmit Shqiptar, Ministria e Turizmit duket se ka zgjedhur që t’i përballojë nëpërmjet zgjerimit të kapaciteteve hoteliere. Kjo, shpjeguar nga Kliton Gërxhani, Kryetar i Sektorit të Agjencive Turistike dhe Transportit në Shoqatën e Turizmit, është menduar të zgjidhet duke hequr kriteret për ndërtimin e hoteleve të reja në vend. “Kategorizimi nuk ka qenë i detyrueshëm më parë, kurse licencimi profesional po. Kurse tani është hequr licencimi profesional për hotelet dhe këto funksionojnë vetëm si subjekte biznesi që mbajnë një numër NIPT-i.
Madje tashmë nuk bëhet fjalë as për të patur një kategorizim sipas nivelit të shërbimit të hoteleve”,- komenton Gerxhani. Sipas tij, kjo iniciativë është marrë për shkak të dëshirës për të zgjeruar kapacitetet e hoteleve në vend, në funksion të pritjes së turistëve. “Por ne jemi kundër heqjes së këtyre kritereve sepse kjo situatë, në fazën e parë ku ndodhet turizmi ynë, do të sjellë një zhvillim të pakontrolluar të hoteleve, ku çdokush që ka para, pa kurrfarë kriteri mund të ndërtojë një hotel”,- shpjegon më tej Gerxhani. Në këtë mënyrë, Shoqata e Turizmit Shqiptar i ka dërguar një memorandum ministrit të Turizmit, Ylli Pango, ku kërkohet edhe rikthimi i licencimit profesional për hotelet. “Urojmë që licencimi profesional të rikthehet sepse kështu ne mund të rrezikojmë imazhin e Shqipërisë. Ne nuk kemi shansin që të presim derisa të jenë vetë turistët që të bëjnë seleksionimin e hoteleve në vendin tonë”,- përfundon Kliton Gërxhani, kryetar i Sektorit të Agjencive dhe Transportit në Shoqatën e Turizmit Shqiptar.
Zyrat e Shërbimit Turistik
Këto lloj zyrash mund të rregullonin tej mase kontrollin ndaj hoteleve apo njësive të tjera akomoduese në rast se do të kishin nisur të funksiononin. Megjithëse mungesa e tyre ka krijuar një hendek në bashkëpunimin mes qyteteve dhe MTKRS-së, sërish mbetet i rëndësishëm funksioni detyrues për regjistrimin e subjekteve në zyrat e ministrisë përgjegjëse. Kështu, duket se mund të kontrollohet më mirë aktiviteti i çdo njësie që provon t’u shërbejë klientëve. Por në pikëpyetje vihet edhe fakti nëse hotelet ekzistues, të regjistruar dhe të klasifikuar, mund të kenë përballuar shifrat e turistëve që bëhen me dije, po nga Ministria e Turizmit. Për muajin qershor të këtij viti, numri i turistëve ka qenë rreth 123 mijë, ndërkohë që numri i shtretërve të ofruar nga njësitë tona akomoduese shkon vetëm në shifrën e rreth 34 mijëve.Vetëm 4 hotele janë me 5 yje në Shqipëri, pesë janë me 4 yje, 10 janë me tre yje, 9 janë me dy yje dhe 4 mbajnë vetëm një yll, edhe pse ky i fundit ka dalë nga sistemi i vlerësimit. Edhe pse në sistemin e klasifikimit të hoteleve nuk ekziston klasifikimi me një yll, sërish nga të dhënat e Ministrisë së Turizmit rezulton se para vitit 2006 janë klasifikuar 4 hotele si të tilla.Cilësohen si Njësi Akomoduese Turistike; hotelet, fshatrat turistikë, shtëpitë e pushimit, fjetinat, bujtinat, fermat turistike, komplekset turistike dhe apartamentet private (turizmi familjar).Nuk ka asnjë fshat apo kompleks turistik të klasifikuar nga Departamenti i Standardeve në Ministrinë e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.Ndërkohë që numri në total i shtretërve është 34096 dhe numri i turistëve vetëm në muajin qershor ka qenë rreth 123 mijë, nuk përjashtohet edhe mundësia e qëndrimit në Shqipëri vetëm për pak ditë e turistëve.
0 Komplekse apo fshatra turistikë janë regjistruar me qëllim klasifikimin në Ministrinë e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve.
1 Hotel është riklasifikuar në vitin 2008 nga ekspertët e Departamentit të Standardeve në Ministrinë e Turizmit.
4 Hotele janë klasifikuar në vitin 2008, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.
5 Hotele janë klasifikuar në vitin 2007, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.11Hotele janë klasifikuar në vitin 2006, pasi janë regjistruar në Ministrinë e Turizmit.
38 Hotele janë të regjistruar në MTKRS për të gjithë vendin, nga të cilët, 6 prej tyre ende nuk janë klasifikuar për shkak të rikonstruksionit.
11200 është numri i shtretërve, të cilët i përkasin turizmit familjar dhe njësive akomoduese turistike që përbëhen nga më pak se 6 dhoma.
22896 është numri i shtretërve në hotelet e vendit, ku numrin më të madh e ka Vlora dhe Himara.
34096 është numri i përgjithshëm i shtretërve për njësitë akomoduese turistike në të gjithë vendin
Hotelet në Shqipëri
Tiranë 75
Durrës 85
Golem 96
Lushnjë 5
Fier 2
Berat 9
Vlorë dhe Himarë 82
Sarandë dhe Ksamil 71
Gjirokastër 12
Tepelenë 2
Përmet 5
Korçë 11
Pogradec 27
Elbasan 8
Krujë 3
Lezhë dhe Shëngjin 17
Shkodër 11
Velipojë 102
Dibër 4
Pukë 1
Kukës 1
Friday, July 9, 2004
"Projektet dhe reagimi i turizmit" -- Gazeta Korrieri 09/07/2004
Kohet e fundit eshte pasqyruar nga media nje projekt i EDEM (Zhvillimi i Ndermarjeve Shqiptare dhe Sherbimet e Tregjeve te Eksportit) i finacuar nga USAID-i, mbi turizmin e interesit te vecante. Ne fillim dua te pergezoj inisiativa te tilla, sidomos kur keto projekte kane nje shtrirje te gjate kohore dhe nuk ngelen ne kuadrin e organizimit te nje konference. Dy probleme do te doja te trajtoja ne kete shkrim: se pari, objektivat qe ky projekt synon te arrije; dhe se dyti, sa i pergatitur eshte sektori privat dhe publik i turizmit per te mbeshtetur me tej inisiativa te tilla.
Dihet qe shumica e projekteve te ndermarra nga organizata te ndryshme synojne fillimin dhe stimulimin e nje pune e cila me vone duhet te vazhdohet dhe perfundohet nga vete palet e interesuara. Potenciali per zhvillimin e produktit te turizmit te vecante ne Shqiperi eshte i konsiderueshem dhe eshte per t’u pergezuar fakti qe EDEM u perqendrua ne kete lloj produkti duke theksuar shmangien nga produkti tradicional i plazhit.
Ajo qe te bie ne sy nga takimet e organizuara nga EDEM eshte deshira e madhe e shume aktoreve te turizmit shqiptar per te ndryshuar gjendjen aktuale te turizmit. Kjo deshire eshte aq e forte saqe kerkesat e shtruara ne keto takime shpeshhere i kalojne edhe mundesite reale dhe qellimet e ketij projekti. Kerkesa per ndryshimin e imazhit te Shqiperise, ndertimit te infrastruktures turistike, zyrave te informimit te turisteve, ndryshime dhe rikrijime te strategjive te turizmit etj etj (te gjitha keto detyra primare te Ministrise se Turizmit) jane mese te drejta dhe shume te rendesishme por qe nuk mund t’i zgjidhi kurre nje projekt i vetem i nje organizate te caktuar. Nga ana tjeter keto kerkesa tregojne gjendjen kaotike ku ndodhet turizmi yne dhe ata qe merren me te.
Ato mund te zgjidhen vetem nepermjet bashkpunimit te sektorit publik ( kryesisht te Ministrise se Turizmit), sektorit privat, dhe ndihmes teknike te organizatave te tilla. Perndryshe, qellimi i ketyre projekteve do te devijoje duke coroditur dhe rrezikuar edhe realizimin e synimit te tyre fillestar. Ajo qe une do prisja me shume nga ky projekt i EDEM-it eshte ndjekja e tij nga specialist te mirefillte turizmi te cilet pasi te kishin njohurit e duhura mbi gjendjen e turizmit tone si dhe te studionin opinionet e aktoreve te turizmit, te krijojnin nje plane pune mbi te cilen duhej ecur. Kurse tani vihet re me shume nje tendece e ekzagjeruar per te vleresuar mendimin e cdokujt gje qe sjell ate kaosin e permendur me siper.
Pse nuk ka sukses konkrete (te shpejte, sic mund te pritet nga shume) turizmi i interesit te vecante? Qe te kuptojme me mire problemin duhet te bejme nje sqarim ne konceptin e turizmit te interesit te vecante. Ky turizem, megjithese ne pamje te pare te krijon pershtypjen se eshte i nje shkalle te vogel, ne te vertete perbehet nga tre grupe te medha produktesh turistike: 1) turizmi kulturor dhe historik; 2) turizmi i natyres (rural, ekoturizmi, etj.); dhe 3) turizmi aktiv.
Turizmi kulturor dhe historik eshte me i konsoliduar ne Shqiperi sepse qe nga koha e Albturizmit eshte krijuar nje tradite dhe infrastrukture e tij. Historia dhe kultura jane elemente unike te cdo vendi, pra edhe te Shqiperise. Ky faktor eshte ai qe i terheq me shume turistet e huaj pra dhe e ben pak me te lehte gjetjen e klienteles.
Persa i perket turizmit te natyres apo atij aktiv, megjithese me nje potencial te konsiderueshem ne Shqiperi, nuk jane shume unik per turistet e huaj (keto dy lloje turizmi mund te gjenden ne cdo vend te botes ne forma pak a shume te ngjashme).
Keto jane disa nga arsyet pse dhe turizmit te interesit te vecante i duhet dhene koha dhe assistenca profesionale e mjaftueshme qe te fillojme te shikojme frytet e para. Mbi te gjitha duhen gjetur format e bashkepunimit ndermjet subjekteve qe ofrojne segmente te ndryshme te ketij turizmi per te krijuar infrastrukturen e nevojshme.
Edhe nje here jane per t’u vleresuar perpjekjet e ketyre projekteve te rralla mbi turizmin, mbi te gjitha per tendecen per te organizuar aktoret e turizmit. Por nga ana tjeter le te jemi realist: agjensite turistike do t’i vendosin energjite e tyre atje ku dhe shohin fitim me te sigurt dhe te shpejte - tek shitja e biletave ne rastin me te keq, dhe tek nisja e turisteve shqiptare jashte shtetit per pushime, apo tek organizimi i atyre tureve sporadike me te huajt qe duan te vizitojne Shqiperine. Ne pergjithesi, niveli profesional i drejtuesve te subjekteve turistike nuk eshte aq i larte saqe te rrezikohet per te hedhur bazat e te ardhmes se biznesit te tyre.
Gjithesesi une vleresoj kete inisiative per t’u organizuar sepse ne kete perpjekje ka deshtuar prej kohesh Ministria e Turizmit por edhe dy shoqatat ne leter te Agjensive te Turizmit dhe te Hotelierve. Problemet e sektorit privat te turizmit jane te shumta dhe krijimi i ketyre dy shoqatave teorikisht duhet te sherbej per te ndihmuar ne zgjidhjen e ketyre problemeve. Fakti me i thjeshte qe cmimet e ofruara nga turizmi shqiptar jane shume me te larta sesa ato te konkurrenteve te huaj, dhe mbi te gjitha qe keto cmime nuk justifikojne aspak produktin qe ofrohet, tregon se problemet vazhdojne te ngelen te pazgjidhura. Keto dy shoqata duhet te kujdesen per mbeshtetjen e sektorit privat nga shteti dhe organizimin e ketij sektori ne menyre qe te behet konkurues ne tregun e turizmit.
Nisma e EDEM-it per te stimuluar turizmin e interesit te vecante mund te shihet edhe si nje ngacmim per te dale nga shabllonet e turizmit te deritanishem. Nga ana tjeter duhet te jemi realist per ate qe duam te arrijme nga ky lloj turizmi, sepse pa u konkretizuar akoma ne formen normale te nje biznesi turistik, po fryhet shpesh ne media nga pseudo-specialiste turizmi apo pseudo-gazetare sensacionesh sikur po arrijme suksese te medha dhe perspektiva eshte e ndritur. Kemi arritur deri aty sa tema e turizmit po kthehet ne nje teme per te mbushur show-et televizive, kur nderkohe atje ku duhet me te vertete diskutuar nuk vemi, sic ndodhi psh ne konferencen e fundit mbi kete lloj turizmi te organizuar nga EDEM, ku Ministria e Turizmit ishte e vetmja qe nuk u perfaqesua as nga Ministri as nga zv/Ministri.
Problemi i fundit dhe me i rendesishmi eshte demi qe shkaktohet nga imazhi jo i mire apo joekzistent i Shqiperise ne tregun nderkombetar turistik. Nderkohe qe ne nuk po bejme asgje per permiresimin e ketij imazhi, ai ka shfaqje te perkeqesimit (sic ndodhi me artikullin e gazetes angleze “The Guardian” qe deklaronte se Tirana eshte kryeqyteti me ajer me te ndotur te Evropes). Me gjithe deshiren utopike te aktoreve te turizmit per te ndryshuar gjithcka pa nevojen e shtetit, duhet te pranojme qe ndryshimi i imazhit te nje vendi eshte nje nderrmarje kolosale, e studiuar mire nga specialistet perkates per te perzgjedhur format e duhura te marketingut dhe qe kerkon investime te medha financiare. Pra megjithese puna e Ministrive te deritanishme te Turizmit dhe interesi i shtetit mbi turizmin le shume per te deshiruar, vetem nje bashkepunim i ketij sektori me ate privat mund te arrije rezultatet e deshiruara ne ndryshimin pozitiv te imazhit te Shqiperise. Kjo do e bente shume me te lehte futjen ne treg te produkteve te tilla te reja si turizmi i interesit te vecante.
Kliton Gërxhani
I diplomuar ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Hollande
Dihet qe shumica e projekteve te ndermarra nga organizata te ndryshme synojne fillimin dhe stimulimin e nje pune e cila me vone duhet te vazhdohet dhe perfundohet nga vete palet e interesuara. Potenciali per zhvillimin e produktit te turizmit te vecante ne Shqiperi eshte i konsiderueshem dhe eshte per t’u pergezuar fakti qe EDEM u perqendrua ne kete lloj produkti duke theksuar shmangien nga produkti tradicional i plazhit.
Ajo qe te bie ne sy nga takimet e organizuara nga EDEM eshte deshira e madhe e shume aktoreve te turizmit shqiptar per te ndryshuar gjendjen aktuale te turizmit. Kjo deshire eshte aq e forte saqe kerkesat e shtruara ne keto takime shpeshhere i kalojne edhe mundesite reale dhe qellimet e ketij projekti. Kerkesa per ndryshimin e imazhit te Shqiperise, ndertimit te infrastruktures turistike, zyrave te informimit te turisteve, ndryshime dhe rikrijime te strategjive te turizmit etj etj (te gjitha keto detyra primare te Ministrise se Turizmit) jane mese te drejta dhe shume te rendesishme por qe nuk mund t’i zgjidhi kurre nje projekt i vetem i nje organizate te caktuar. Nga ana tjeter keto kerkesa tregojne gjendjen kaotike ku ndodhet turizmi yne dhe ata qe merren me te.
Ato mund te zgjidhen vetem nepermjet bashkpunimit te sektorit publik ( kryesisht te Ministrise se Turizmit), sektorit privat, dhe ndihmes teknike te organizatave te tilla. Perndryshe, qellimi i ketyre projekteve do te devijoje duke coroditur dhe rrezikuar edhe realizimin e synimit te tyre fillestar. Ajo qe une do prisja me shume nga ky projekt i EDEM-it eshte ndjekja e tij nga specialist te mirefillte turizmi te cilet pasi te kishin njohurit e duhura mbi gjendjen e turizmit tone si dhe te studionin opinionet e aktoreve te turizmit, te krijojnin nje plane pune mbi te cilen duhej ecur. Kurse tani vihet re me shume nje tendece e ekzagjeruar per te vleresuar mendimin e cdokujt gje qe sjell ate kaosin e permendur me siper.
Pse nuk ka sukses konkrete (te shpejte, sic mund te pritet nga shume) turizmi i interesit te vecante? Qe te kuptojme me mire problemin duhet te bejme nje sqarim ne konceptin e turizmit te interesit te vecante. Ky turizem, megjithese ne pamje te pare te krijon pershtypjen se eshte i nje shkalle te vogel, ne te vertete perbehet nga tre grupe te medha produktesh turistike: 1) turizmi kulturor dhe historik; 2) turizmi i natyres (rural, ekoturizmi, etj.); dhe 3) turizmi aktiv.
Turizmi kulturor dhe historik eshte me i konsoliduar ne Shqiperi sepse qe nga koha e Albturizmit eshte krijuar nje tradite dhe infrastrukture e tij. Historia dhe kultura jane elemente unike te cdo vendi, pra edhe te Shqiperise. Ky faktor eshte ai qe i terheq me shume turistet e huaj pra dhe e ben pak me te lehte gjetjen e klienteles.
Persa i perket turizmit te natyres apo atij aktiv, megjithese me nje potencial te konsiderueshem ne Shqiperi, nuk jane shume unik per turistet e huaj (keto dy lloje turizmi mund te gjenden ne cdo vend te botes ne forma pak a shume te ngjashme).
Keto jane disa nga arsyet pse dhe turizmit te interesit te vecante i duhet dhene koha dhe assistenca profesionale e mjaftueshme qe te fillojme te shikojme frytet e para. Mbi te gjitha duhen gjetur format e bashkepunimit ndermjet subjekteve qe ofrojne segmente te ndryshme te ketij turizmi per te krijuar infrastrukturen e nevojshme.
Edhe nje here jane per t’u vleresuar perpjekjet e ketyre projekteve te rralla mbi turizmin, mbi te gjitha per tendecen per te organizuar aktoret e turizmit. Por nga ana tjeter le te jemi realist: agjensite turistike do t’i vendosin energjite e tyre atje ku dhe shohin fitim me te sigurt dhe te shpejte - tek shitja e biletave ne rastin me te keq, dhe tek nisja e turisteve shqiptare jashte shtetit per pushime, apo tek organizimi i atyre tureve sporadike me te huajt qe duan te vizitojne Shqiperine. Ne pergjithesi, niveli profesional i drejtuesve te subjekteve turistike nuk eshte aq i larte saqe te rrezikohet per te hedhur bazat e te ardhmes se biznesit te tyre.
Gjithesesi une vleresoj kete inisiative per t’u organizuar sepse ne kete perpjekje ka deshtuar prej kohesh Ministria e Turizmit por edhe dy shoqatat ne leter te Agjensive te Turizmit dhe te Hotelierve. Problemet e sektorit privat te turizmit jane te shumta dhe krijimi i ketyre dy shoqatave teorikisht duhet te sherbej per te ndihmuar ne zgjidhjen e ketyre problemeve. Fakti me i thjeshte qe cmimet e ofruara nga turizmi shqiptar jane shume me te larta sesa ato te konkurrenteve te huaj, dhe mbi te gjitha qe keto cmime nuk justifikojne aspak produktin qe ofrohet, tregon se problemet vazhdojne te ngelen te pazgjidhura. Keto dy shoqata duhet te kujdesen per mbeshtetjen e sektorit privat nga shteti dhe organizimin e ketij sektori ne menyre qe te behet konkurues ne tregun e turizmit.
Nisma e EDEM-it per te stimuluar turizmin e interesit te vecante mund te shihet edhe si nje ngacmim per te dale nga shabllonet e turizmit te deritanishem. Nga ana tjeter duhet te jemi realist per ate qe duam te arrijme nga ky lloj turizmi, sepse pa u konkretizuar akoma ne formen normale te nje biznesi turistik, po fryhet shpesh ne media nga pseudo-specialiste turizmi apo pseudo-gazetare sensacionesh sikur po arrijme suksese te medha dhe perspektiva eshte e ndritur. Kemi arritur deri aty sa tema e turizmit po kthehet ne nje teme per te mbushur show-et televizive, kur nderkohe atje ku duhet me te vertete diskutuar nuk vemi, sic ndodhi psh ne konferencen e fundit mbi kete lloj turizmi te organizuar nga EDEM, ku Ministria e Turizmit ishte e vetmja qe nuk u perfaqesua as nga Ministri as nga zv/Ministri.
Problemi i fundit dhe me i rendesishmi eshte demi qe shkaktohet nga imazhi jo i mire apo joekzistent i Shqiperise ne tregun nderkombetar turistik. Nderkohe qe ne nuk po bejme asgje per permiresimin e ketij imazhi, ai ka shfaqje te perkeqesimit (sic ndodhi me artikullin e gazetes angleze “The Guardian” qe deklaronte se Tirana eshte kryeqyteti me ajer me te ndotur te Evropes). Me gjithe deshiren utopike te aktoreve te turizmit per te ndryshuar gjithcka pa nevojen e shtetit, duhet te pranojme qe ndryshimi i imazhit te nje vendi eshte nje nderrmarje kolosale, e studiuar mire nga specialistet perkates per te perzgjedhur format e duhura te marketingut dhe qe kerkon investime te medha financiare. Pra megjithese puna e Ministrive te deritanishme te Turizmit dhe interesi i shtetit mbi turizmin le shume per te deshiruar, vetem nje bashkepunim i ketij sektori me ate privat mund te arrije rezultatet e deshiruara ne ndryshimin pozitiv te imazhit te Shqiperise. Kjo do e bente shume me te lehte futjen ne treg te produkteve te tilla te reja si turizmi i interesit te vecante.
Kliton Gërxhani
I diplomuar ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Hollande
Thursday, February 12, 2004
"Menaxhimi i kalave dhe turizmi" - Gazeta Shekulli 12/02/2004
Para pak ditesh u botuan tek gazeta Shekulli dy artikuj mbi dhenien me qera te kalase se Ali Pashes ne Porto Palermo. Autorja fliste per nje skandal dhe tregonte qe te gjithe benin te paditurin, por nuk dilte e qarte se kush i kishte dhene keto objekte kulturore me qera. Nuk dua te futem ne anen ligjore te gabimeve qe jane bere nga persona (te panjohur?!) qe kane dhene ne menyre te parregullt me qera keto objekte, por do te uroja vetem qe keto objekte mos t’u jene dhene personave qe neser te na dalin “pa pritur e pa kujtuar” te lidhur me aktivitete kriminale, sic po ndodh kohet e fundit. Po ashtu, nuk do te futem as ne trajtimin e vlerave historike dhe kulturore te ketyre objekteve pasi ky nuk eshte specialiteti im, por do te doja qe kur te flitet per objekte te tilla t’u jepet vlera e tyre e vertete dhe vendi qe ato zene si ne raport me kulturen kombetare ashtu edhe ate nderkombetare. E them kete, sepse mendoj qe shpesh ekzagjerohet ne pershkrimin qe u behet ne media ketyre objekteve, gje qe bie shume ne kontradite me vleresimin, mirembajtjen dhe pasurimin e tyre te vertete. Gjithsesi sensibilizimi i Ministrise se Kultures per ceshtjen e dhenies me qera ne menyre te parregullt te monumenteve te kultures eshte per tu pergezuar, por uroj qe kjo te sherbeje si shtyse per ta pare kete ceshtje ne nje kendveshtrim me te gjere.
Pra duke lene menjane dy ceshtjet qe permenda me siper, do desha te perqendrohesha tek vlera e ketyre objekteve ne lidhje me turizmin dhe tek menaxhimi i tyre.
Ne jemi te vetedijshem qe na mungojne objekte turistike te klasit te pare, apo te kategorise “A” sic quhen ndryshe. Pra ne nuk kemi objekte kulturore dhe historike te nivelit te Koloseumit apo Akropolit, nuk kemi objekte fetare te nivelit te Tempullit te “Sagrada Famila”- kryevepres se Gaudit, apo Xhamise Blu ne Stamboll, ashtu sic nuk kemi as ndonje veper arkitektonike te nivelit te Kulles Eifel. Keto jane vetem nje perqindje e vogel e pasurise kulturore te fqinjve tane, qe secila me vete terheq shume here me shume turista ne vit sesa numri i turisteve qe viziton vendin tone.
Nga te gjitha objektet turistike qe ne kemi, vecohet disi Butrinti, por qe gjithsesi eshte akoma larg maksimumit te percjelljes se vlerave te tij. Ndersa per te gjithe objektet e tjera na duhet qe para se te flasim per “perla”, te behemi realist dhe te mendojme si mund t’u nxjerrim dhe paraqisim vleren e vertete qe ato kane.
Kalate
Per mendimin tim, kur flasim per produktin turistik me karakter historiko-kulturore ne Shqiperi, kalate kane potencialin me te madh per te zene vendin me te rendesishem. Duke patur parasysh madhesine e territorit te vendit tone, mund te thuhet qe ne kemi nje numer te konsiderueshem kalash te cilat jane te shperndara pothuajse ne menyre te rregullt ne te gjithe vendin. Pozicioni i tyre dominues, kryesisht mbi qytetet tona, historia qe mbartin me vehte, si dhe shumellojshmeria e tyre mund t’i ktheje ato ne objekte terheqese te nje rendesie te vecante per turistet e kultures. Por per te arritur deri aty duhet shume pune. Te gjithe jemi deshmimtar te gjendjes se mjerueshme te shume objekteve te tilla. Shkaku i kesaj gjendje eshte mbi te gjitha mungesa e fondeve, por edhe mungesa e vemendjes. Gjendja e mjerueshme e tyre nuk duhet te jete vetem shqetesim i Institutit të Monumenteve të Kulturës (IMK), por i vete qeverise tone. Ne situaten qe ndodhen keto objekte, duhet nderhyre sa me shpejt me qellim qe ato te kthehen nga nje vend i preferuar i bagetive, (dhe qe shpejt mund te kthehen ne nje grumbull guresh), ne monumente te krenarise kombetare per te cilat do te kemi kenaqesi t’ja u tregojme edhe vizitoreve te huaj.
Menaxhimi
Une mendoj se zgjidhja e ketij problemi vjen vetem nga vleresimi i duhur i ketyre objekteve nga institucionet perkatese, dhe mbi te gjitha vjen nga nje menaxhim profesional. Nese fondet per mirembjatjen e tyre mungojne, dhenia me qera eshte nje nga zgjidhjet me optimale ne kushtet e sotme. Por per dhenien me qera, nuk mjafton vetem nje ligj qe e lejon kete. Mbi te gjitha duhet te kete nje strategji (p.sh. 5-vjecare) mbi ate qe ne kerkojme te ndodhe me keto objekte per nje peruidhe te caktuar. Faza e pare e kesaj strategjie duhet te jete mirembajtja e ketyre monumenteve te kulures, por ne duhet te kalojme gradualisht ne fazen tjeter te rendesishme: ate te zbulimit dhe shtimit te vlerave te ketyre objekteve.
Per hartimin e nje strategjie te tille duhet te marrin pjese si Ministria e Kultures dhe IMK-ja, ashtu edhe Ministria e Turizmit. Kjo ministri duhet te shikoje tek keto monumente kulturore nje nga produktet kryesore te turizmit tone kulturor.
Ne baze te kesaj strategjie duhet te behet edhe dhenia me qera e ketyre objekteve. Per kete qellim eshte mire qe te ngrihet nje komision me anetare nga te tre keto institucione qe te beje perzgjedhjen e personave privat qe duan te marrin me qera keto objekte.
Perzgjedhja e tyre te mos behet ne baze te shumes qe ata ofrojne per investim, por mbi te gjitha ne baze te projektit me te pershtatshem te investimit qe ata paraqesin. Pra qe ky investim mos te jete thjesht nje mjet per t’i sjelle fitime nje personi privat te caktuar, por qe te jete edhe nje element i ri funksional ne teresine e objektit. Nese specialistet e konsiderojne te nevojshme, te behet edhe nje trajnim i personit te perzgjedhur ne lidhje me njohjen e situates dhe mirmbajtjen e objektit, si dhe te monitorizohet rregullisht aktiviteti i tij nga keta specialiste.
Zbulimi dhe shtimi i vlerave
Institucionet perkatese duhet te bashkepunojne me sektorin privat ne pasurimin e vlerave te kalase se dhene me qera. Ato duhet ta pajisin privatin me materiale te ndryshme informuese dhe promovuese mbi kalane perkatese. Keto mund te jene libra, revista, fletepalosje etj. Privati duhet te jete i detyruar te ngreje nje ministende ku te reklamoje keto materiale. Ketu e kam fjalen per kalate e vogla qe nuk kane muzete e tyre. Te ardhurat nga keto materiale t’i kalojne IMK-se dhe ndoshta nje perqindje e vogel t’i kaloje privatit per t’i rritur interesin per shitjen e tyre.
Pike tjeter e rendesishme ketu eshte venia e pllakatave me nje pershkrim te historise se kalase si ne shqip ashtu edhe ne anglisht. Po ashtu duhet pare mundesia e venies se stemave heraldike.
Nje nga kriteret per dhenien me qera duhet te jete edhe qe ndertimet qe do te beje subjekti privat t’i pershtaten karakteristikes (arkitektures) se objektit ku investohet.
Avantazhet qe mund te vijne nga privati jane mbi te gjitha, mbrojtja e objektit dhe mirembajtja e tij. Ai duhet te jete i interesuar edhe qe te permiresoje rrugen qe te con tek kalaja, ose te mendoje per organizimin e transportit me minibusa nga qendra e qytetit tek kalaja, ne rastin kur ky mungon, per te terhequr klientet. Po ashtu mund te investoje ne ndricimin e jashtem dhe te brendshem sidomos kur flitet per kala te vogla.
Perfitimi i dhenies me qera eshte i dyanshem:
1. privati investon ne nje objekt historiko-kulturor qe ka nje emer dhe rendesi te vecante, gje qe i lehteson reklamen dhe gjetjen e klienteve.
2. Shteti perfiton nga te ardhurat financiare per mirmbajtjen dhe vleresimin e objektit.
Nga ana tjeter, nese ne nje kala do te krijohet mundesia per kalimin e kohes se lire, ajo do te jete terheqese jo vetem per te huajt por edhe per vendasit, gje qe do te shtoje edhe interesin e tyre per te njohur historine e ketyre objekteve ne vecanti, dhe historine e te pareve tane ne pergjithesi.
E rendesishme eshte edhe vecimi i kritereve per dhenien me qera te objekteve te ndryshme kulturore ne baze te madhesise dhe rendesise se tyre. Nuk mund te vihen te njetat kritere per marrjen me qera te kalave te Beratit, Gjirokastres apo Rozafes, dhe kalave te tjera. Per grupin e pare duhet te kete rregulla me te rrepta dhe qera me te larte per m2, kurse per kalate e tjera duhet te kete me shume fleksibilitet.
Ne Perendim arrihet deri aty sa objekte kulturore qe terheqin pak vizitore dhe kane kosto te larte mirembajtje, u shiten privateve. Madje shpesh procesi i privatizimit shtrihet edhe me gjere, sic ndodh ne vende te Evropes veri-perendimore (si Hollande, Angli etj) qe shquhen per nje kulture te forte te decentralizimit. Kjo i ka bere te jene me rentabel pa e humbur komplet kontrollin mbi monumentet e kultures dhe te nderhyjne nese eshte e nevojshme. E kunderta ndodh ne vendet e Evropes jugore, ku inisiativat private jane me te pakta dhe ku monumentet e kulture konsiderohen si pasuri kombetare prandaj dhe nuk privatizohen. Kjo sjell gjithsesi probleme financiare ne mirembajtjen e tyre. Ne edhe pse bejme pjese ne grupin e dyte, nuk duhet te jemi te mbyllur ndaj fleksibilitetit dhe eksperiences se vendeve Veri-Perendimore, duke ruajtur balancen ndermjet efektivitetit te menaxhimit dhe ruajtjes se vlerave kombetare.
Si perfundim, pas dhenies me qera dhe krijimit te infrastruktures turistike, eshte shume e rendesishme qe Ministria e Turizmit te bashkepunoje me Ministrine e Kultures per reklamimin e ketyre objekteve nepermjet materialeve promovuese,videove, panaireve te ndryshme te turizmit, nepermjet medias, faqeve te interentit etj. Qellimi te jete qe nepermjet mirembajtjes, vleresimit dhe menaxhimit te duhur te kalave tona, te arrijme te krijojme kthimin e ketyre objekteve ne nje nga produktet tona me te rendesishme kulturore. Pervoja shume e mire e kalave te Lekursit, Petreles, Durresit etj.duhet te jete nje shembull pozitiv per ta stimuluar kete proces edhe ne kalate e tjera.
Kliton Gërxhani
I diplomuar ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Hollande
Pra duke lene menjane dy ceshtjet qe permenda me siper, do desha te perqendrohesha tek vlera e ketyre objekteve ne lidhje me turizmin dhe tek menaxhimi i tyre.
Ne jemi te vetedijshem qe na mungojne objekte turistike te klasit te pare, apo te kategorise “A” sic quhen ndryshe. Pra ne nuk kemi objekte kulturore dhe historike te nivelit te Koloseumit apo Akropolit, nuk kemi objekte fetare te nivelit te Tempullit te “Sagrada Famila”- kryevepres se Gaudit, apo Xhamise Blu ne Stamboll, ashtu sic nuk kemi as ndonje veper arkitektonike te nivelit te Kulles Eifel. Keto jane vetem nje perqindje e vogel e pasurise kulturore te fqinjve tane, qe secila me vete terheq shume here me shume turista ne vit sesa numri i turisteve qe viziton vendin tone.
Nga te gjitha objektet turistike qe ne kemi, vecohet disi Butrinti, por qe gjithsesi eshte akoma larg maksimumit te percjelljes se vlerave te tij. Ndersa per te gjithe objektet e tjera na duhet qe para se te flasim per “perla”, te behemi realist dhe te mendojme si mund t’u nxjerrim dhe paraqisim vleren e vertete qe ato kane.
Kalate
Per mendimin tim, kur flasim per produktin turistik me karakter historiko-kulturore ne Shqiperi, kalate kane potencialin me te madh per te zene vendin me te rendesishem. Duke patur parasysh madhesine e territorit te vendit tone, mund te thuhet qe ne kemi nje numer te konsiderueshem kalash te cilat jane te shperndara pothuajse ne menyre te rregullt ne te gjithe vendin. Pozicioni i tyre dominues, kryesisht mbi qytetet tona, historia qe mbartin me vehte, si dhe shumellojshmeria e tyre mund t’i ktheje ato ne objekte terheqese te nje rendesie te vecante per turistet e kultures. Por per te arritur deri aty duhet shume pune. Te gjithe jemi deshmimtar te gjendjes se mjerueshme te shume objekteve te tilla. Shkaku i kesaj gjendje eshte mbi te gjitha mungesa e fondeve, por edhe mungesa e vemendjes. Gjendja e mjerueshme e tyre nuk duhet te jete vetem shqetesim i Institutit të Monumenteve të Kulturës (IMK), por i vete qeverise tone. Ne situaten qe ndodhen keto objekte, duhet nderhyre sa me shpejt me qellim qe ato te kthehen nga nje vend i preferuar i bagetive, (dhe qe shpejt mund te kthehen ne nje grumbull guresh), ne monumente te krenarise kombetare per te cilat do te kemi kenaqesi t’ja u tregojme edhe vizitoreve te huaj.
Menaxhimi
Une mendoj se zgjidhja e ketij problemi vjen vetem nga vleresimi i duhur i ketyre objekteve nga institucionet perkatese, dhe mbi te gjitha vjen nga nje menaxhim profesional. Nese fondet per mirembjatjen e tyre mungojne, dhenia me qera eshte nje nga zgjidhjet me optimale ne kushtet e sotme. Por per dhenien me qera, nuk mjafton vetem nje ligj qe e lejon kete. Mbi te gjitha duhet te kete nje strategji (p.sh. 5-vjecare) mbi ate qe ne kerkojme te ndodhe me keto objekte per nje peruidhe te caktuar. Faza e pare e kesaj strategjie duhet te jete mirembajtja e ketyre monumenteve te kulures, por ne duhet te kalojme gradualisht ne fazen tjeter te rendesishme: ate te zbulimit dhe shtimit te vlerave te ketyre objekteve.
Per hartimin e nje strategjie te tille duhet te marrin pjese si Ministria e Kultures dhe IMK-ja, ashtu edhe Ministria e Turizmit. Kjo ministri duhet te shikoje tek keto monumente kulturore nje nga produktet kryesore te turizmit tone kulturor.
Ne baze te kesaj strategjie duhet te behet edhe dhenia me qera e ketyre objekteve. Per kete qellim eshte mire qe te ngrihet nje komision me anetare nga te tre keto institucione qe te beje perzgjedhjen e personave privat qe duan te marrin me qera keto objekte.
Perzgjedhja e tyre te mos behet ne baze te shumes qe ata ofrojne per investim, por mbi te gjitha ne baze te projektit me te pershtatshem te investimit qe ata paraqesin. Pra qe ky investim mos te jete thjesht nje mjet per t’i sjelle fitime nje personi privat te caktuar, por qe te jete edhe nje element i ri funksional ne teresine e objektit. Nese specialistet e konsiderojne te nevojshme, te behet edhe nje trajnim i personit te perzgjedhur ne lidhje me njohjen e situates dhe mirmbajtjen e objektit, si dhe te monitorizohet rregullisht aktiviteti i tij nga keta specialiste.
Zbulimi dhe shtimi i vlerave
Institucionet perkatese duhet te bashkepunojne me sektorin privat ne pasurimin e vlerave te kalase se dhene me qera. Ato duhet ta pajisin privatin me materiale te ndryshme informuese dhe promovuese mbi kalane perkatese. Keto mund te jene libra, revista, fletepalosje etj. Privati duhet te jete i detyruar te ngreje nje ministende ku te reklamoje keto materiale. Ketu e kam fjalen per kalate e vogla qe nuk kane muzete e tyre. Te ardhurat nga keto materiale t’i kalojne IMK-se dhe ndoshta nje perqindje e vogel t’i kaloje privatit per t’i rritur interesin per shitjen e tyre.
Pike tjeter e rendesishme ketu eshte venia e pllakatave me nje pershkrim te historise se kalase si ne shqip ashtu edhe ne anglisht. Po ashtu duhet pare mundesia e venies se stemave heraldike.
Nje nga kriteret per dhenien me qera duhet te jete edhe qe ndertimet qe do te beje subjekti privat t’i pershtaten karakteristikes (arkitektures) se objektit ku investohet.
Avantazhet qe mund te vijne nga privati jane mbi te gjitha, mbrojtja e objektit dhe mirembajtja e tij. Ai duhet te jete i interesuar edhe qe te permiresoje rrugen qe te con tek kalaja, ose te mendoje per organizimin e transportit me minibusa nga qendra e qytetit tek kalaja, ne rastin kur ky mungon, per te terhequr klientet. Po ashtu mund te investoje ne ndricimin e jashtem dhe te brendshem sidomos kur flitet per kala te vogla.
Perfitimi i dhenies me qera eshte i dyanshem:
1. privati investon ne nje objekt historiko-kulturor qe ka nje emer dhe rendesi te vecante, gje qe i lehteson reklamen dhe gjetjen e klienteve.
2. Shteti perfiton nga te ardhurat financiare per mirmbajtjen dhe vleresimin e objektit.
Nga ana tjeter, nese ne nje kala do te krijohet mundesia per kalimin e kohes se lire, ajo do te jete terheqese jo vetem per te huajt por edhe per vendasit, gje qe do te shtoje edhe interesin e tyre per te njohur historine e ketyre objekteve ne vecanti, dhe historine e te pareve tane ne pergjithesi.
E rendesishme eshte edhe vecimi i kritereve per dhenien me qera te objekteve te ndryshme kulturore ne baze te madhesise dhe rendesise se tyre. Nuk mund te vihen te njetat kritere per marrjen me qera te kalave te Beratit, Gjirokastres apo Rozafes, dhe kalave te tjera. Per grupin e pare duhet te kete rregulla me te rrepta dhe qera me te larte per m2, kurse per kalate e tjera duhet te kete me shume fleksibilitet.
Ne Perendim arrihet deri aty sa objekte kulturore qe terheqin pak vizitore dhe kane kosto te larte mirembajtje, u shiten privateve. Madje shpesh procesi i privatizimit shtrihet edhe me gjere, sic ndodh ne vende te Evropes veri-perendimore (si Hollande, Angli etj) qe shquhen per nje kulture te forte te decentralizimit. Kjo i ka bere te jene me rentabel pa e humbur komplet kontrollin mbi monumentet e kultures dhe te nderhyjne nese eshte e nevojshme. E kunderta ndodh ne vendet e Evropes jugore, ku inisiativat private jane me te pakta dhe ku monumentet e kulture konsiderohen si pasuri kombetare prandaj dhe nuk privatizohen. Kjo sjell gjithsesi probleme financiare ne mirembajtjen e tyre. Ne edhe pse bejme pjese ne grupin e dyte, nuk duhet te jemi te mbyllur ndaj fleksibilitetit dhe eksperiences se vendeve Veri-Perendimore, duke ruajtur balancen ndermjet efektivitetit te menaxhimit dhe ruajtjes se vlerave kombetare.
Si perfundim, pas dhenies me qera dhe krijimit te infrastruktures turistike, eshte shume e rendesishme qe Ministria e Turizmit te bashkepunoje me Ministrine e Kultures per reklamimin e ketyre objekteve nepermjet materialeve promovuese,videove, panaireve te ndryshme te turizmit, nepermjet medias, faqeve te interentit etj. Qellimi te jete qe nepermjet mirembajtjes, vleresimit dhe menaxhimit te duhur te kalave tona, te arrijme te krijojme kthimin e ketyre objekteve ne nje nga produktet tona me te rendesishme kulturore. Pervoja shume e mire e kalave te Lekursit, Petreles, Durresit etj.duhet te jete nje shembull pozitiv per ta stimuluar kete proces edhe ne kalate e tjera.
Kliton Gërxhani
I diplomuar ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar, Hollande
Saturday, December 13, 2003
Setting up a Tourism Development Center in Albania (TDCA)
Below you will find the summary of the Thesis I
wrote in December 2003 during my studies in NHTV Breda University of Applied
Sciences. If you will be interested to receive a copy of the complete Thesis
please do not hesitate to contact me.
Topic: the institutional strengthening of
tourism in Albania.
For more than half
a century countries of Eastern Europe did not
see tourism as an important sector which could positively influence their
economy. Albania Eastern Europe , started only lately
to become aware of importance of tourism even though the tourism potential has
always been present.
In a country where
there is little or almost no tourism development experience, there is a need to
fill this absence through know-how. This becomes necessary when this lack of
experience and knowledge is noticeable even in the tourism governmental
institutions. In a politically unstable country like Albania
Goal
By analyzing the
political and economic situation, tourism development and especially tourism
institutions in Albania Albania
As a result, the
formulated goal of my thesis is stated as follows:
“To gain insights in the state
of tourism in Albania and how this is affected by the political situation in
the country, in order to explore the need for setting a Tourism
Development Center in Albania, and to find out whether a non-governmental
organisation is a suitable format for such a center.”
The objectives of this thesis
§ To give a clear overview of the political situation in Albania
§ To present the state of Albanian economy and its main sectors
§ To analyse tourism potential and tourism development in Albania
§ To find out the position that tourism institutions have in tourism
development
§ To give examples of other tourism institutions from countries with a
relatively similar background as Albania
§ To show the importance of setting up a Tourism Development Center in
Albania
Working method
The research is
based on:
§ Literature survey
§ An analyses of the goals and organizational forms of other,
similar, tourism institutions
§ In depth interviews with some important actors in Albanian tourism
Conclusions
One of the biggest
strengths of the Albanian tourism product is its large diversity of landscapes
and climates within a small area.
From the history
point of view, the difficult historical background has made it difficult for
Albanians to be involved properly in the democratic process of transition. This
has been strongly reflected in the Albanian political class. The unstable
political situation has a big influence in the country’s development of
tourism. In addition, tourism education is not at that level which could
contribute significantly in this development. These two problems are reflected
in the inefficiency and failure of public and private tourism institutions.
This is why a permanent tourism institution (Albanian Tourism Development
Centre) with a proper trained staff and relatively independent from politics
(i.e., an NGO), could be a solution.
Recommendation
§ In order to be sustainable and effective, TDCA must begin its work
by trying to get support and cooperation from all main tourism actors in Albania
§ The budget revenues of the TDCA can be created by:
- Donations and sponsorships by local and foreign organisations
- Payments for provided services
§ TDCA must be flexible in order to adapt to the situation of tourism
development
This institution will be useful as long as the current governmental
tourism institutions will be weak. After the strengthening of these
institutions, this thesis recommends a change of this Centre’s form of
organisation from an NGO into a tourism institute for example like in the case
of Croatia
Wednesday, October 29, 2003
"Turizmi shqiptar dhe edukimi profesional" - Gazeta Korrieri 29/10/2003
Problematika e turizmit po ze gjithnje e me shume vend ne debatet ne media keto dy vitet e fundit, si pasoje e rritjes se numrit te turisteve nga Kosova dhe e rritjes se ndikimit te saj ne ekonomine shqiptare.
Deri tani diskutimet publike jane perfshire me teper ne ate qe quhet hardware apo faqja e dukshme e turizmit: infrastruktura dhe ndertimet e njesive akomoduese. Nderkohe pak vemendje i eshte kushtuar asaj qe perben software dhe qe eshte e paprekshme d.m.th: sherbimi, njerezit, sjellja e komunitetit prites, apo mikpritja ne kushtet e ekonomise se tregut dhe problemet qe lidhen me te.
Turizmi eshte nje industri qe karakterizohet nga perfshirja intensive e krahut te punes. Burimet njerezore per kete industri jane vleresuar si ‘lende e pare’ apo jane parashikuar nga ekspertet si faktori me i rendesishem qe do te perballohet nga kjo industri gjate dekadave te fundit dhe ne vazhdim.
Por cfare cilesie ofrojne burimet njerezore ne turizmin shqiptar? A i kenaq ajo kerkesat dhe nevojat e klientit d.m.th te turistit? Ne mendojme se jo.
Ka ardhur koha te vleresohet motivimi i vizitoreve te cilet paguajne per t’u kenaqur. Por kur keta turiste paguajne ate vlere qe mund te jete e njejte apo dhe me e larte se ne nje vend tjeter, presin qe sherbimi te jete po aq i larte, ose me i mire. Eshte ky faktor qe do te percaktoje avantazhet konkurruese brenda turizmit vendas, por edhe ndermjet tij dhe turizmit te konkurrenteve tane te huaj.
Cilesine e sherbimit dhe rolin e njerezve mund ta shohim qe ne konceptimin e bizneseve dhe ndertesave deri ne menyren e kryerjes se sherbimit nga kamarieret, recepsionistet etj.
Tashme ne Shqiperi gjen hotele dhe restorante te ndertuara me materiale te shtrenjta, me mermere dhe granit, me TV dhe kondicioner, me banjo me vaske etj. Por nderkohe banjua mund mos jete e pastruar mire, hoteli mund te mos kete uje ose drita, mund te mos i punoje dushi, mund te mos gjesh njeri te komunikosh ne gjuhe te huaj, sherbimi mund te filloje te ofrohet pas gjysem ore, cmimet i vene me te larta per te huaj apo kosovare, dhe kur i ankohesh pronareve te thone se mund te shkosh ne vend tjeter.Te gjithe keto kane te bejne me kulturen e sherbimit dhe ndikojne ne formimin e imazhit te sherbimit ne turizmin shqiptar.
Ai qe ka provuar dhe jeton eksperiencat e turistit apo klientit te ketyre sherbimeve veren nje “karakteristike” te turizmit shqiptar: ndertime luksi, por qe ne mjaft raste mbesin si te akullta, nuk mbushen me gjallerine dhe ngrohtesine e mikpritjes, dhe humbin luksin dhe elegancen per shkak te sherbimit qe ofrohet.
Duhet theksuar se fajtore per kete nuk jane vetem pronaret dhe punonjesit. Keta te fundit shpesh kane deshiren dhe vullnetin per te bere dicka te bukur, por u mungon kultura e duhur profesionale qe te dallojne se cilat jane kerkesat dhe nevojat e turisteve dhe prioritet e tyre.
Nese do te analizojme historine e industrise shqiptare te turizmit do te shohim se kemi shume pak tradite, duke marre parasysh historine 40 vjecare te nje regjimi qe luftonte konceptin e nje shoqerie konsumi, ku ofrimi i sherbimeve te shlodhjes dhe argetimit konsiderohej i huaj dhe mikroborgjez, ku arti i kulinarise nuk u zhvillua nga varferia, ku ne sferen e sherbimeve ekzistonin vetem restorante popullore apo gjelltore te ushqimit social, dhe ndertimi i hoteleve ne qytetet kryesore u be vetem ne vitet 1970 atehere kur nevoja per valuten te huaj u pa e domosdoshme.
Kjo shpjegon edhe interesin e paket te opinionit publik mbi turizmin. Edhe pse dicka ka filluar te
levizi keto dhjete vitet e fundit, ajo ngelet akoma ne kuadrin e propogandes politike gjate muajve
te sezonit turistik. Akoma nuk po mendohet per spoteve publicitare sensibilizuese qe i tregojne
opinionit publik vendas rendesine qe ka turizmi yne ne zhvillimin ekonomik, nxisin sjelljen e
kulturuar dhe sherbimin ne nivelin e duhur apo kritikojne fenomenin e perfitimit, tentativat
zhvatese, indiferencen qe vihet re shpesh ne sektorin e sherbimeve ne pergjithese. Keto duhet te
financohen nga qeveria shqiptare (ne bashkpunim dhe me NGO perkatese) dhe te transmetohen
ne menyre te vazhdueshme disa muaj rrjesht para hapjes dhe gjate sezonit turistik, me parrullen
e qarte "Mesazh i qeverise shqiptare" ne fund te spotit. Kjo praktike aplikohet shpesh ne vendet
perendimore per luftimin e fenomeneve negative, por edhe per te transmetuar ide te reja, pozitive
per zhvillimin e vendit
Ne fakt, me shume se nje ndergjegjesim te plote mbi potencialet e turizmit ne vendin tone, ka nje konfuzion, nje paqartesi, si ne sektorin publik ashtu edhe ne ate privat. Askush nuk eshte ne gjendje te te thote se cfare drejtimi do marre turizmi yne, kush do i percaktoje keto drejtime, si, kush, dhe kur do zbatohen. ‘Shpetimi’ nga pyetje te tilla qe shtojne konfuzionin, vjen me pergjigjen: ‘Ka nje masterplan per turizmin’. Kete te thone kur duan te ‘te heqin qafe’ ne Ministri, kete te thone edhe ne komunat e vogla me potencial zhvillimi turistik, megjithese nuk e dine se cfare eshte ky ‘masterplani qe do t’ju vije nga “ata lart ne qeveri”’.
Rezultati me tragjik i ketij indiferentizmi ndaj turizmit tone, eshte se ai nuk po shihet akoma si potencial i tille as nga brezi i ri. Kjo vjen pikerisht per mungesen e atij sensibilizimi te opinionit publik qe permendem me siper. Dhe per pasoje, studentet shqiptare qe kane mundesi te studiojne jashte shtetit preferojne shume me pak degen e turizmit. Pra dikush qe shpenzon shuma te medha per t’u shkolluar jashte, nuk e shikon akoma turizmin si nje sektor qe do marre ate rendesi dhe zhvillim te mjaftueshem, qe t’i garantoj atij studenti nje burim te ardhurash per te ndertuar jeten e tij.
Por nese kete garanci nuk ja japin qeveritaret tane (sepse nuk e kane idene as vete se cdo behet me turizmin), duhet te jete sektori privat ai qe duhet te beje me shume. Ketu nuk e kemi fjalen per ato agjensi turistike qe mbahen me viza kontrabande, apo ato hotele qe mbahen me prostituta, por per ato subjekte private serioze, qe kane njefare pervoje ne turizem dhe perpiqen te ndryshojne dicka. Eshte detyra e tyre te perpiqen te krijojne brezin e ri te menaxhereve, sepse tek ta duhet te shikojne rritjen e fitimit te tyre dhe mbijetesen nga konkurrenca. Patjeter qe kete duhet ta kerkojne ta bejne ne bashkepunim me ministrite perkatese te turizmit dhe arsimit.
Nuk ka per te na i zgjidhur problemet e turizmit as nje masterplan qe nuk zbatohet ndonjehere, as nje funksionar ministrie qe degjon per here te pare per turizmin atehere kur e caktojne ne nje detyre te tille. Zgjidhja e vetme e problemeve te turizmit vjen nepermjet edukimit ne nivelet bashkohore.
Turisti i sotem modern, nuk pyet me se ku do veje per pushime, por cfare do beje atje ku do veje. Dhe me keta drejtuesa te turizmit tone, ne nuk u japim dot pergjigje as per pyetjen e pare, se per te dyten as qe behet fjale. Prandaj per te kapur ritmin e kohes, duhet te fillohet te mendohet urgjentisht per pergatitjen e brezit te ri te menaxhereve te ardhshem te turizmit.
Eksiston nje boshllek shume i madh ndermjet kerkeses per menaxher te tille dhe struktures arsimore te profilit te turizmit. Tre shkollat e mesme qe kemi nuk mund te pergatisin keta menaxhere. As ai gjysem simestri i Universiteteve tona s’mund ta bej kete. Ka ardhur koha te mendohet seriozisht per hapjen e nje shkolle te larte profesionale turizmi, e cila do pergatise nxenesit me te mire te ketyre shkollave te mesme drejt nivelit te menaxhereve.
Hapja e nje shkolle te tille nuk eshte e lehte kur mendon kushtet dhe eksperiencen tone, por po te vleresohet seriozisht rendesia e saj, po te bashkepunojne Ministrite e Turizmit dhe Arsimit me sektorin private, dhe tre shkollat e mesme dhe Universitetet, kjo zgjidhje nuk eshte e pamundur. Dhe nese te gjitha palet japin kontributin e tyre, modelet apo dhe eksperienca mund te merret nga shkolla te ngjashme perendimore, te cilat jane gjithmone te gatshme te ndihmojne ne raste te tilla, kur shikojne nje angazhim serioz nga pala vendase.
Deri sa te hapet nje shkolle e tille, duhen pare mundesite e shpejta (qe te paraprijme sezonet e aferta te turizmit) per pergatitjen dhe thithjen e manaxhereve te rinj.
Ne mendojme se ekzistojne dy alternativa: e para ka te beje me thithjen e atyre pak studenteve qe kane bere apo po bejne nje shkolle te tille ne vendet me turizem me te zhvilluar se ai i yni.
Qe te terhiqen studente te tille ne sektorin publik apo privat, duhet te kihet parasysh qe kjo nuk behet duke u ofruar nje vend pune si recepsionist apo preres biletash. Po ashtu studente te tille qe shpesh mund te kene nje background me te pasur sesa vete shefat e tyre potencial shqipetare, nuk mund te vleresohen me nje rroge prej 10 000 lekesh kur nderkohe puna me e rendomte qe ata mund te gjejne ne perendim u ofron te pakten 1 000 Euro.
Dihet qe shuma te tilla jo te gjithe t’i japin ne Shqiperi, prandaj nje zgjidhje (sidomos per ata studente qe kane veshtiresi per te gjetur nje pune jashte shtetit) mund te jete kompesimi nepermjet angazhimit te kompanive shqipetare drejt produktit turistik vendas. Nese psh nje agjensi turistike merr persiper sfiden per te “zbuluar”, perfshire ne paketen turistike, dhe shitur produktin shqiptar, atehere ky produkt do zhvillohet me shume, gje qe do sjelle edhe rritjen e normes se fitimit, pra dhe te shperblimit te punonjesve. Ne te njejten kohe do terheqi vemendjen edhe te operatoreve turistik te huaj, si rezultat do rrisi dhe numrin e turisteve.
Pra drejtimi ndaj produktit vendas ofron me shume te ardhura dhe garanci per te ardhmen, si dhe u jep me shume mundesi studenteve te tille te vene ne praktik njohurite e tyre – dhe kjo mund te jete nje arsye per ta qe te mos presin te njejten rroge.
Alternativa e dyte eshte sponsorizimi i studenteve me te mire te turizmit ne Shqiperi per te sudiuar ne nje shkolle perendimore. Kjo mund te behet nepermjet bashkepunimit te sektorit privat (individualisht ose te organizuar) me shkollat perkatese ne vend. Me keta studente mund te lidhet nje kontrate, ku kompani te ndryshme mund te paguajne nje burse (pervoja tregon qe nuk eshte ndonje shume e madhe per keto kompani) per studim te ketyre studenteve, kurse studentet duhet te arrijne nje rezultat te kenaqshem dhe te kthehen te punojne per kompanine shqiptare mbas studimit. Kjo e fundit realizohet duke kooperuar me autoritetet qe japin lejen e qendrimit te studentit ne vendin ku do studiohet, duke e bere kete leje qendrimi me kusht kthimi.
Keto ishin vetem disa ide, por nese palet e interesuara bashkohen me shqetesimet dhe problemet qe u trajtuan me siper, duhet qe nepermjet tavolinave te rrumbullakta, konferencave apo seminareve mbi turizmin (te cilat vazhdojne te jene nje fenomen i rralle ne Shqiperi!) te diskutojne me ne detaje ide te tilla per te gjetur zgjidhjen me optimale, dhe per ta zbatuar ate sa me shpejte ne praktike.
Tashme ka ardhur koha qe te mendohet seriozisht per burimet njerezore dhe kulturen e sherbimit para se mikpritja tradicionale shqiptare te komercializohet e te transformohet ne kulturen e moskujdesit, sherbimit te dobet, apo zhvatjes se klientit, duke perballur pasojat e pariparueshme te moskthimit dhe rrjedhjes se numrit te turisteve.
Luan Dervishej
Master Shkence ne Menaxhim Nderkombetar per Hoteleri dhe Turizem
Kliton Gërxhani
Student ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar,
Holland
Deri tani diskutimet publike jane perfshire me teper ne ate qe quhet hardware apo faqja e dukshme e turizmit: infrastruktura dhe ndertimet e njesive akomoduese. Nderkohe pak vemendje i eshte kushtuar asaj qe perben software dhe qe eshte e paprekshme d.m.th: sherbimi, njerezit, sjellja e komunitetit prites, apo mikpritja ne kushtet e ekonomise se tregut dhe problemet qe lidhen me te.
Turizmi eshte nje industri qe karakterizohet nga perfshirja intensive e krahut te punes. Burimet njerezore per kete industri jane vleresuar si ‘lende e pare’ apo jane parashikuar nga ekspertet si faktori me i rendesishem qe do te perballohet nga kjo industri gjate dekadave te fundit dhe ne vazhdim.
Por cfare cilesie ofrojne burimet njerezore ne turizmin shqiptar? A i kenaq ajo kerkesat dhe nevojat e klientit d.m.th te turistit? Ne mendojme se jo.
Ka ardhur koha te vleresohet motivimi i vizitoreve te cilet paguajne per t’u kenaqur. Por kur keta turiste paguajne ate vlere qe mund te jete e njejte apo dhe me e larte se ne nje vend tjeter, presin qe sherbimi te jete po aq i larte, ose me i mire. Eshte ky faktor qe do te percaktoje avantazhet konkurruese brenda turizmit vendas, por edhe ndermjet tij dhe turizmit te konkurrenteve tane te huaj.
Cilesine e sherbimit dhe rolin e njerezve mund ta shohim qe ne konceptimin e bizneseve dhe ndertesave deri ne menyren e kryerjes se sherbimit nga kamarieret, recepsionistet etj.
Tashme ne Shqiperi gjen hotele dhe restorante te ndertuara me materiale te shtrenjta, me mermere dhe granit, me TV dhe kondicioner, me banjo me vaske etj. Por nderkohe banjua mund mos jete e pastruar mire, hoteli mund te mos kete uje ose drita, mund te mos i punoje dushi, mund te mos gjesh njeri te komunikosh ne gjuhe te huaj, sherbimi mund te filloje te ofrohet pas gjysem ore, cmimet i vene me te larta per te huaj apo kosovare, dhe kur i ankohesh pronareve te thone se mund te shkosh ne vend tjeter.Te gjithe keto kane te bejne me kulturen e sherbimit dhe ndikojne ne formimin e imazhit te sherbimit ne turizmin shqiptar.
Ai qe ka provuar dhe jeton eksperiencat e turistit apo klientit te ketyre sherbimeve veren nje “karakteristike” te turizmit shqiptar: ndertime luksi, por qe ne mjaft raste mbesin si te akullta, nuk mbushen me gjallerine dhe ngrohtesine e mikpritjes, dhe humbin luksin dhe elegancen per shkak te sherbimit qe ofrohet.
Duhet theksuar se fajtore per kete nuk jane vetem pronaret dhe punonjesit. Keta te fundit shpesh kane deshiren dhe vullnetin per te bere dicka te bukur, por u mungon kultura e duhur profesionale qe te dallojne se cilat jane kerkesat dhe nevojat e turisteve dhe prioritet e tyre.
Nese do te analizojme historine e industrise shqiptare te turizmit do te shohim se kemi shume pak tradite, duke marre parasysh historine 40 vjecare te nje regjimi qe luftonte konceptin e nje shoqerie konsumi, ku ofrimi i sherbimeve te shlodhjes dhe argetimit konsiderohej i huaj dhe mikroborgjez, ku arti i kulinarise nuk u zhvillua nga varferia, ku ne sferen e sherbimeve ekzistonin vetem restorante popullore apo gjelltore te ushqimit social, dhe ndertimi i hoteleve ne qytetet kryesore u be vetem ne vitet 1970 atehere kur nevoja per valuten te huaj u pa e domosdoshme.
Kjo shpjegon edhe interesin e paket te opinionit publik mbi turizmin. Edhe pse dicka ka filluar te
levizi keto dhjete vitet e fundit, ajo ngelet akoma ne kuadrin e propogandes politike gjate muajve
te sezonit turistik. Akoma nuk po mendohet per spoteve publicitare sensibilizuese qe i tregojne
opinionit publik vendas rendesine qe ka turizmi yne ne zhvillimin ekonomik, nxisin sjelljen e
kulturuar dhe sherbimin ne nivelin e duhur apo kritikojne fenomenin e perfitimit, tentativat
zhvatese, indiferencen qe vihet re shpesh ne sektorin e sherbimeve ne pergjithese. Keto duhet te
financohen nga qeveria shqiptare (ne bashkpunim dhe me NGO perkatese) dhe te transmetohen
ne menyre te vazhdueshme disa muaj rrjesht para hapjes dhe gjate sezonit turistik, me parrullen
e qarte "Mesazh i qeverise shqiptare" ne fund te spotit. Kjo praktike aplikohet shpesh ne vendet
perendimore per luftimin e fenomeneve negative, por edhe per te transmetuar ide te reja, pozitive
per zhvillimin e vendit
Ne fakt, me shume se nje ndergjegjesim te plote mbi potencialet e turizmit ne vendin tone, ka nje konfuzion, nje paqartesi, si ne sektorin publik ashtu edhe ne ate privat. Askush nuk eshte ne gjendje te te thote se cfare drejtimi do marre turizmi yne, kush do i percaktoje keto drejtime, si, kush, dhe kur do zbatohen. ‘Shpetimi’ nga pyetje te tilla qe shtojne konfuzionin, vjen me pergjigjen: ‘Ka nje masterplan per turizmin’. Kete te thone kur duan te ‘te heqin qafe’ ne Ministri, kete te thone edhe ne komunat e vogla me potencial zhvillimi turistik, megjithese nuk e dine se cfare eshte ky ‘masterplani qe do t’ju vije nga “ata lart ne qeveri”’.
Rezultati me tragjik i ketij indiferentizmi ndaj turizmit tone, eshte se ai nuk po shihet akoma si potencial i tille as nga brezi i ri. Kjo vjen pikerisht per mungesen e atij sensibilizimi te opinionit publik qe permendem me siper. Dhe per pasoje, studentet shqiptare qe kane mundesi te studiojne jashte shtetit preferojne shume me pak degen e turizmit. Pra dikush qe shpenzon shuma te medha per t’u shkolluar jashte, nuk e shikon akoma turizmin si nje sektor qe do marre ate rendesi dhe zhvillim te mjaftueshem, qe t’i garantoj atij studenti nje burim te ardhurash per te ndertuar jeten e tij.
Por nese kete garanci nuk ja japin qeveritaret tane (sepse nuk e kane idene as vete se cdo behet me turizmin), duhet te jete sektori privat ai qe duhet te beje me shume. Ketu nuk e kemi fjalen per ato agjensi turistike qe mbahen me viza kontrabande, apo ato hotele qe mbahen me prostituta, por per ato subjekte private serioze, qe kane njefare pervoje ne turizem dhe perpiqen te ndryshojne dicka. Eshte detyra e tyre te perpiqen te krijojne brezin e ri te menaxhereve, sepse tek ta duhet te shikojne rritjen e fitimit te tyre dhe mbijetesen nga konkurrenca. Patjeter qe kete duhet ta kerkojne ta bejne ne bashkepunim me ministrite perkatese te turizmit dhe arsimit.
Nuk ka per te na i zgjidhur problemet e turizmit as nje masterplan qe nuk zbatohet ndonjehere, as nje funksionar ministrie qe degjon per here te pare per turizmin atehere kur e caktojne ne nje detyre te tille. Zgjidhja e vetme e problemeve te turizmit vjen nepermjet edukimit ne nivelet bashkohore.
Turisti i sotem modern, nuk pyet me se ku do veje per pushime, por cfare do beje atje ku do veje. Dhe me keta drejtuesa te turizmit tone, ne nuk u japim dot pergjigje as per pyetjen e pare, se per te dyten as qe behet fjale. Prandaj per te kapur ritmin e kohes, duhet te fillohet te mendohet urgjentisht per pergatitjen e brezit te ri te menaxhereve te ardhshem te turizmit.
Eksiston nje boshllek shume i madh ndermjet kerkeses per menaxher te tille dhe struktures arsimore te profilit te turizmit. Tre shkollat e mesme qe kemi nuk mund te pergatisin keta menaxhere. As ai gjysem simestri i Universiteteve tona s’mund ta bej kete. Ka ardhur koha te mendohet seriozisht per hapjen e nje shkolle te larte profesionale turizmi, e cila do pergatise nxenesit me te mire te ketyre shkollave te mesme drejt nivelit te menaxhereve.
Hapja e nje shkolle te tille nuk eshte e lehte kur mendon kushtet dhe eksperiencen tone, por po te vleresohet seriozisht rendesia e saj, po te bashkepunojne Ministrite e Turizmit dhe Arsimit me sektorin private, dhe tre shkollat e mesme dhe Universitetet, kjo zgjidhje nuk eshte e pamundur. Dhe nese te gjitha palet japin kontributin e tyre, modelet apo dhe eksperienca mund te merret nga shkolla te ngjashme perendimore, te cilat jane gjithmone te gatshme te ndihmojne ne raste te tilla, kur shikojne nje angazhim serioz nga pala vendase.
Deri sa te hapet nje shkolle e tille, duhen pare mundesite e shpejta (qe te paraprijme sezonet e aferta te turizmit) per pergatitjen dhe thithjen e manaxhereve te rinj.
Ne mendojme se ekzistojne dy alternativa: e para ka te beje me thithjen e atyre pak studenteve qe kane bere apo po bejne nje shkolle te tille ne vendet me turizem me te zhvilluar se ai i yni.
Qe te terhiqen studente te tille ne sektorin publik apo privat, duhet te kihet parasysh qe kjo nuk behet duke u ofruar nje vend pune si recepsionist apo preres biletash. Po ashtu studente te tille qe shpesh mund te kene nje background me te pasur sesa vete shefat e tyre potencial shqipetare, nuk mund te vleresohen me nje rroge prej 10 000 lekesh kur nderkohe puna me e rendomte qe ata mund te gjejne ne perendim u ofron te pakten 1 000 Euro.
Dihet qe shuma te tilla jo te gjithe t’i japin ne Shqiperi, prandaj nje zgjidhje (sidomos per ata studente qe kane veshtiresi per te gjetur nje pune jashte shtetit) mund te jete kompesimi nepermjet angazhimit te kompanive shqipetare drejt produktit turistik vendas. Nese psh nje agjensi turistike merr persiper sfiden per te “zbuluar”, perfshire ne paketen turistike, dhe shitur produktin shqiptar, atehere ky produkt do zhvillohet me shume, gje qe do sjelle edhe rritjen e normes se fitimit, pra dhe te shperblimit te punonjesve. Ne te njejten kohe do terheqi vemendjen edhe te operatoreve turistik te huaj, si rezultat do rrisi dhe numrin e turisteve.
Pra drejtimi ndaj produktit vendas ofron me shume te ardhura dhe garanci per te ardhmen, si dhe u jep me shume mundesi studenteve te tille te vene ne praktik njohurite e tyre – dhe kjo mund te jete nje arsye per ta qe te mos presin te njejten rroge.
Alternativa e dyte eshte sponsorizimi i studenteve me te mire te turizmit ne Shqiperi per te sudiuar ne nje shkolle perendimore. Kjo mund te behet nepermjet bashkepunimit te sektorit privat (individualisht ose te organizuar) me shkollat perkatese ne vend. Me keta studente mund te lidhet nje kontrate, ku kompani te ndryshme mund te paguajne nje burse (pervoja tregon qe nuk eshte ndonje shume e madhe per keto kompani) per studim te ketyre studenteve, kurse studentet duhet te arrijne nje rezultat te kenaqshem dhe te kthehen te punojne per kompanine shqiptare mbas studimit. Kjo e fundit realizohet duke kooperuar me autoritetet qe japin lejen e qendrimit te studentit ne vendin ku do studiohet, duke e bere kete leje qendrimi me kusht kthimi.
Keto ishin vetem disa ide, por nese palet e interesuara bashkohen me shqetesimet dhe problemet qe u trajtuan me siper, duhet qe nepermjet tavolinave te rrumbullakta, konferencave apo seminareve mbi turizmin (te cilat vazhdojne te jene nje fenomen i rralle ne Shqiperi!) te diskutojne me ne detaje ide te tilla per te gjetur zgjidhjen me optimale, dhe per ta zbatuar ate sa me shpejte ne praktike.
Tashme ka ardhur koha qe te mendohet seriozisht per burimet njerezore dhe kulturen e sherbimit para se mikpritja tradicionale shqiptare te komercializohet e te transformohet ne kulturen e moskujdesit, sherbimit te dobet, apo zhvatjes se klientit, duke perballur pasojat e pariparueshme te moskthimit dhe rrjedhjes se numrit te turisteve.
Luan Dervishej
Master Shkence ne Menaxhim Nderkombetar per Hoteleri dhe Turizem
Kliton Gërxhani
Student ne degen e Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar,
Holland
Sunday, August 10, 2003
"Faji i fqinjit apo nje justifikim per te mbuluar paaftesine?" - Gazeta Korrieri 10/08/2003
Qe kur filloi të kthehej pak vemendja drejt turizmit shqiptar, Saranda po zinte vendin e pionierit te ketij turizmi. Ketu e kam fjalen me shume per turizmin e mbas viteve ’90, megjithese Saranda kishte krijuar nje emer te mire edhe per ate forme turizmi qe u zhvillua gjate komunizmit.
Jane shume faktore qe e favorizojne Saranden te jete epiqendra e turizmit shqiptar, te pakten deri ne kohet e sotme. Por ketu do fokusohem me shume ne dy faktore:(1) ne faktin e te qenit prane Korfuzit;(2) dhe ne produktin turistik qe Saranda dhe rrethinat ofrojne.
Fakti i te qenit prane Korfuzit ka anet e tij negative dhe pozitive. Eshte negative po te besojme ato qe thuhen ne disa mediat tona, qe fqinjet tane akoma vazhdojne te bejne nje reklame te keqe ndaj Sarandes (dhe Shqiperise ne pergjithesi), duke e paraqitur si te rrezikshme, shume te varfer, dhe pa ndonje interes per t’u vizituar.
Por për mendimin tim fqinjesia me Korfuzin, eshte dicka me shume pozitive, qe po te trajtohet ashtu sic duhet, mund te behet nje burim jetesor turistash (qe do te thote, edhe te ardhurash) te pakten per nje te ardhme te afert.
Le ta shikojme me konkretisht. Korfuzi eshte pjese e industrise Greke te turizmit, e cila eshte nje nga me te rendesishmet dhe më me tradite ne Mesdhe. Per vete kushtet qe ofron, Korfuzi nuk eshte zhvilluar si nje destinacion i turizmit masiv (si ishulli tjeter i Kretes psh) por si destinacion i turizmit kulturor dhe historik. Kohet e fundit aty po i kushtohet shume vemendje turizmit te bisnesit (nepermjet organizimit te konferencave te ndryshme), si dhe turizmit religjoz.
Te gjitha keto tregojne se turisti qe viziton Korfuzin, eshte turist i shtreses se mesme ose te pasur, pra me te ardhura te larta dhe kurioz per te mesuar dicka te re.
Kjo eshte edhe nje nga arsyet pse Korfuzi vizitohet jo vetem gjate mujave te plazhit, por gjate gjithe vitit.
Nga nje guide e fundit e Korfuzit, konstatohet se vetem nepermjet transportit ajror, ne vitit 2002 kete ishull e kane vizituar mbi 6 mije veta vetem gjate Janarit. Po kaq eshte numri i vizitoreve edhe gjate muajve te tjere te ftohte te Shkurtit dhe Marsit. Nderkohe qe ky numer rritet ne rreth 200 mije veta gjate cdo muaji te veres si dhe gjate tetorit. Kjo do te thote qe gjate gjithe vitit vetem ky ishull vizitohet nga mbi 1 milion vizitore Evropiane! Nje shifer qe do t’a kishte enderr Ministria jone e Turizmit.
Gati gjysma e tyre jane me kombesi angleze, pastaj vijne gjermanet, austriaket, hollandezet etj. Ketu nuk llogariten udhetaret nga vendet e tjera te botes, si dhe udhetaret qe vijne nepermjet mjeteve te tjera te transportit.
Per te mirepritur keta udhetare, ne Korfuz ekzistojne 412 hotele qe se bashku me apartamentet ofrojne rreth 70 mije shtreter.
Per ta kompletuar pamjen e nje destinacioni turistik serioz dhe profesional, duhet shtuar se autoritetet e turizmit ne ishull bejne nje marketing profesional per te reklamuar vlerat e Korfuzit ne kulture, histori, natyre etj. Ata reklamojne me forma te ndryshme te gjitha pikat turistike interesante, folklorin, festat dhe aktivitetet e ndryshme. Ne kete menyre perpiqen te theksojne faktin qe Korfuzi eshte interesant per tu vizituar gjate gjithe vitit dhe jo vetem gjate muajve te veres.
I theksova te gjitha keto, duke bere nje permbledhje te shume fakteve te tjera te cilat duhet te jene detyre e nje analize te autoriteteve lokale te turizmit te Sarandes, per te krijuar nje ide me te sakte te atyre turisteve te huaj nje-ditore qe vizitojne Saranden, dhe qe nuk bien nga qielli.
Saranda ka fatin e madh qe te gjendet 2.5 km larg nje oazi prej 1 milion turistesh ne vit. Eshte pika me e afert me nje vend turistik te zhvilluar perendimor.
Dhe ne vend qe te justifikohet per propoganden negative te fqinjit qe i prish pune, duhet te perfitoje sa me shume nga pervoja e tij, dhe te vlersoje seriozisht kete burim te jashtezakonshem turistash te huaj. Jo vetem numri i turisteve eshte i jashtezakonshem per normat tona, por c’ka eshte edhe me e rendesishme, sezonalititi i ardhjes se tyre kap gjithe vitin atje, c’ka do mundesonte edhe zgjerimin e sezonalitetit te turizmit ne Sarande dhe me gjere.
Numri me i madh i turisteve te huaj deri tani ne Shqiperi, megjithse nje-ditor, vijne nepermjet Korfuzit. Por po te shikosh shifrat qe jepen ne media, numri i ketyre turisteve qe vizitojne Saranden gjate nje viti, eshte pothuajse sa numri i turisteve qe vizitojne Korfuzin vetem gjate janarit! Ose e thene ndryshe, vetem rreth 1% e atyre turisteve qe vizitojne Korfuzin, guxojne te vizitojne Saranden! Kjo do mjaftonte per te kuptuar se sa shume eshte per t’u bere.
Nese sic e permenda dhe me larte, turisti qe viziton Korfuzin, eshte kryesisht turist kulture, karakteristike e te cilit eshte qenia gjithmone ne kerkim te dickaje te re, kjo ben qe nga ana e tyre te kete gjithmone interes per te vizituar te panjohuren, ne rastin tone Saranden, Shqiperine. Dhe eshte shume e rendesishme te kihet parsysh qe per shume nga keta, ky mund te jete kontakti i pare me Shqiperine e panjohur, ose te njohur per keq. Eshte shume e rendesishme, sepse prezantimi i pare i tyre me Shqiperine (Saranden) hedh bazat per nje vizite te mundshme te mevonshme (ose jo), me te plote, pra jo nje-ditore. Dhe per me teper, ata jane te prirur qe pershtypjet e tyre pozitive ose negative t’ja u percjellin miqeve te tyre.
Pra Saranda ne kete rast ka fatin te jete “porta” e Shqiperise, fytyra e saj, dhe sa me e bukur qe te jete kjo porte, aq me i madh do te jete tundimi i turistave per te vizituar te gjithe shtepine.
Mendoj se ky duhet te jete edhe kendveshtrimi sesi autoritetet lokale, por edhe Ministria jone e Turizmit duhet ta shikojne zhvillimin e turizmit ne Sarande.
Ne kete faze qe ndodhet turizmi yne tani, nje fushate agresive marketingu eshte jetike per te ndryshuar imazhin negativ qe te huajt kane per ne. Dihet tashme fondi i mjerueshem qe Ministria e Turizmit ka per promocionin e turizmit tone. Prandaj kerkimi i formave efikase per kanalizimin e fondeve te marketingut, do te ishte nje nga zgjidhjet e problemit te mungeses se ketyre fondeve. Ne rastin tone perqendrimi me i madh i vemendjes drejt permiresimit dhe reklamimit te produktit turistik qe Saranda ofron, do t’a lehtesonte pak kete ministri nga puna dhe fondet e medhaja qe do i duheshin per te zhvilluar format e ndryshme te marketingut, qe te bindte turistet e huaj te vizitojne Shqiperine. Po te permendim ketu vetem informacionin dhe reklamen qe Korfuzi ben nepermjet internetit, duhet thene qe Korfuzi ka faqen zyrtare te tij ne net, po ashtu faqe te tille ka edhe bashkija, prefektura, shoqata e agjenteve turistik te Korfuzit, shoqata e pronareve te vilave dhe apartamenteve turistike te korfuzit etj etj. Pra “problemi” i turistit atje nuk eshte tek informimi (si tek ne), por tek zgjedhja.
Por une jam i bindur qe roli me i madh ketu i takon autoriteteve lokale te Sarandes dhe vete sarandioteve. Ata e njohin me mire se kushdo se si mund te jape Saranda me te miren e vete, dhe cfare duhet permiresuar me shume.
Eshte e paimagjinushme qe per te disaten here, turistet e huaj qe vijne ne Sarande, te ankohen se lokalet jane te mbyllura gjate drekes. Qe nje mik merr guximin te te vizitoje shtepine (megjithe “tmerrin” qe sipas disave, fqinjet i kane treguar per ty), dhe ti nuk i hap deren se te flihet gjume, kete nuk ka llogjike qe ta pranoje. Edhe sikur ai turist te bleje vetem nje film fotografik, edhe sikur te shkruaj 5 minuta nje e-mail ne interent kafe, prape ia vlen t’a prishesh gjumin e drekes, kur mendon se ai turist iku i kenaqur, dhe do kthehet prape. Dhe te mendosh qe fqinji yt, megjithese shume me i pasur se ty, preferon te mos flej gjume, por ta mbaje lokalin hapur qe t’i marri ato leke te atij turisti per vete.
Eshte turp nese ata turiste nuk do kishin cfare te benin edhe ne ato pak ore qe do vizitonin Saranden. E si mund ti bindim keta turiste pastaj qe te vizitojne Shqiperine per me gjate?! Qellimi yne duhet te jete qe keta turiste t’i kenaqim ne maksimum ne ato pak ore, me qellim qe t’i kethejm ne turiste potencial tonin, per nje kohe me te gjate se disa ore, duke bere qe nga ta te fillojne te perfitojne jo vetem agjensite turistike apo njesite e shitjes, por edhe njesite e akomodimit.
Nese duam te terheqim sa me shume nga ai 1 milion turista, duhet qe te zgjidhim problemet e kushteve minimale te jeteses, si ujin, dritat, plehrat, ndertesat e prishura etj. Edhe per ndertimet e reja duhet te vendoset nje kohe limit dhe te ndalohen apo te mbulohen gjate sezonit te turizmit. Nuk mund ti themi nje turisti, hajde rehatohu ne hotelin tim, por nderkohe une do vazhdoj punimet me llac e tulla mbi dhomen tende. Aq me teper kur mendon seriozitetin me te cilin trajtohet ai turist nga fqinji yne.
Nese ne turin nje-ditor te ketyre turisteve perfshihet Butrinti, Syri i Kalter, apo Ksamili, duhet qe ato pak kilometra rruge te rregullohen, sikur edhe me fondet lokale apo me kontributin e biznesmeneve qe perfitojne nga ardhja e turisteve. Nderkohe qe edhe vete keto qendra turistike, duhet te bejne perpjekje qe te permiresojne ne standarte bashkohore cilesine e produktit qe ofrojne.
Kurse qeveria mund te shikoje permiresimin e rruges Sarande-Gjirokaster, gje qe do e zgjeronte viziten e ketyre turisteve edhe drejt ketij qyteti muze, per te cilin interesi eshte i madh, por qe pengohet nga nje lidhje e shpejte me Saranden. Kjo do sillte edhe viziten e te huajve drejt nje qyteti te dyte me ne brendesi te Shqiperise, duke i terhequr pak nga pak drejt qyteteve te tjera me vlera kulturore.
Duke eleminuar ne maksimum keto probleme dhe duke nxjerr ne pah vlerat e verteta te Sarandes, do fillojme te kalojme nga faza e kenaqjes me ata pak turiste qe vijne, ne fazen e konkurences se ndershme me fqinjin per ndarjen e ketij tregu turistash.
Le te fillojme te mendojme se si mund te shfrytezojme te gjitha potencialet qe shpeshhere i kemi “dhurate” nga te tjeret. Le te mesojme nga pervoja dhe suksesi i fqinjeve, dhe pse jo, te bashkpunojme me ta per te terhequr me shume turiste.
Kliton Gërxhani
Student ne degen e
Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar,
Holland
Jane shume faktore qe e favorizojne Saranden te jete epiqendra e turizmit shqiptar, te pakten deri ne kohet e sotme. Por ketu do fokusohem me shume ne dy faktore:(1) ne faktin e te qenit prane Korfuzit;(2) dhe ne produktin turistik qe Saranda dhe rrethinat ofrojne.
Fakti i te qenit prane Korfuzit ka anet e tij negative dhe pozitive. Eshte negative po te besojme ato qe thuhen ne disa mediat tona, qe fqinjet tane akoma vazhdojne te bejne nje reklame te keqe ndaj Sarandes (dhe Shqiperise ne pergjithesi), duke e paraqitur si te rrezikshme, shume te varfer, dhe pa ndonje interes per t’u vizituar.
Por për mendimin tim fqinjesia me Korfuzin, eshte dicka me shume pozitive, qe po te trajtohet ashtu sic duhet, mund te behet nje burim jetesor turistash (qe do te thote, edhe te ardhurash) te pakten per nje te ardhme te afert.
Le ta shikojme me konkretisht. Korfuzi eshte pjese e industrise Greke te turizmit, e cila eshte nje nga me te rendesishmet dhe më me tradite ne Mesdhe. Per vete kushtet qe ofron, Korfuzi nuk eshte zhvilluar si nje destinacion i turizmit masiv (si ishulli tjeter i Kretes psh) por si destinacion i turizmit kulturor dhe historik. Kohet e fundit aty po i kushtohet shume vemendje turizmit te bisnesit (nepermjet organizimit te konferencave te ndryshme), si dhe turizmit religjoz.
Te gjitha keto tregojne se turisti qe viziton Korfuzin, eshte turist i shtreses se mesme ose te pasur, pra me te ardhura te larta dhe kurioz per te mesuar dicka te re.
Kjo eshte edhe nje nga arsyet pse Korfuzi vizitohet jo vetem gjate mujave te plazhit, por gjate gjithe vitit.
Nga nje guide e fundit e Korfuzit, konstatohet se vetem nepermjet transportit ajror, ne vitit 2002 kete ishull e kane vizituar mbi 6 mije veta vetem gjate Janarit. Po kaq eshte numri i vizitoreve edhe gjate muajve te tjere te ftohte te Shkurtit dhe Marsit. Nderkohe qe ky numer rritet ne rreth 200 mije veta gjate cdo muaji te veres si dhe gjate tetorit. Kjo do te thote qe gjate gjithe vitit vetem ky ishull vizitohet nga mbi 1 milion vizitore Evropiane! Nje shifer qe do t’a kishte enderr Ministria jone e Turizmit.
Gati gjysma e tyre jane me kombesi angleze, pastaj vijne gjermanet, austriaket, hollandezet etj. Ketu nuk llogariten udhetaret nga vendet e tjera te botes, si dhe udhetaret qe vijne nepermjet mjeteve te tjera te transportit.
Per te mirepritur keta udhetare, ne Korfuz ekzistojne 412 hotele qe se bashku me apartamentet ofrojne rreth 70 mije shtreter.
Per ta kompletuar pamjen e nje destinacioni turistik serioz dhe profesional, duhet shtuar se autoritetet e turizmit ne ishull bejne nje marketing profesional per te reklamuar vlerat e Korfuzit ne kulture, histori, natyre etj. Ata reklamojne me forma te ndryshme te gjitha pikat turistike interesante, folklorin, festat dhe aktivitetet e ndryshme. Ne kete menyre perpiqen te theksojne faktin qe Korfuzi eshte interesant per tu vizituar gjate gjithe vitit dhe jo vetem gjate muajve te veres.
I theksova te gjitha keto, duke bere nje permbledhje te shume fakteve te tjera te cilat duhet te jene detyre e nje analize te autoriteteve lokale te turizmit te Sarandes, per te krijuar nje ide me te sakte te atyre turisteve te huaj nje-ditore qe vizitojne Saranden, dhe qe nuk bien nga qielli.
Saranda ka fatin e madh qe te gjendet 2.5 km larg nje oazi prej 1 milion turistesh ne vit. Eshte pika me e afert me nje vend turistik te zhvilluar perendimor.
Dhe ne vend qe te justifikohet per propoganden negative te fqinjit qe i prish pune, duhet te perfitoje sa me shume nga pervoja e tij, dhe te vlersoje seriozisht kete burim te jashtezakonshem turistash te huaj. Jo vetem numri i turisteve eshte i jashtezakonshem per normat tona, por c’ka eshte edhe me e rendesishme, sezonalititi i ardhjes se tyre kap gjithe vitin atje, c’ka do mundesonte edhe zgjerimin e sezonalitetit te turizmit ne Sarande dhe me gjere.
Numri me i madh i turisteve te huaj deri tani ne Shqiperi, megjithse nje-ditor, vijne nepermjet Korfuzit. Por po te shikosh shifrat qe jepen ne media, numri i ketyre turisteve qe vizitojne Saranden gjate nje viti, eshte pothuajse sa numri i turisteve qe vizitojne Korfuzin vetem gjate janarit! Ose e thene ndryshe, vetem rreth 1% e atyre turisteve qe vizitojne Korfuzin, guxojne te vizitojne Saranden! Kjo do mjaftonte per te kuptuar se sa shume eshte per t’u bere.
Nese sic e permenda dhe me larte, turisti qe viziton Korfuzin, eshte kryesisht turist kulture, karakteristike e te cilit eshte qenia gjithmone ne kerkim te dickaje te re, kjo ben qe nga ana e tyre te kete gjithmone interes per te vizituar te panjohuren, ne rastin tone Saranden, Shqiperine. Dhe eshte shume e rendesishme te kihet parsysh qe per shume nga keta, ky mund te jete kontakti i pare me Shqiperine e panjohur, ose te njohur per keq. Eshte shume e rendesishme, sepse prezantimi i pare i tyre me Shqiperine (Saranden) hedh bazat per nje vizite te mundshme te mevonshme (ose jo), me te plote, pra jo nje-ditore. Dhe per me teper, ata jane te prirur qe pershtypjet e tyre pozitive ose negative t’ja u percjellin miqeve te tyre.
Pra Saranda ne kete rast ka fatin te jete “porta” e Shqiperise, fytyra e saj, dhe sa me e bukur qe te jete kjo porte, aq me i madh do te jete tundimi i turistave per te vizituar te gjithe shtepine.
Mendoj se ky duhet te jete edhe kendveshtrimi sesi autoritetet lokale, por edhe Ministria jone e Turizmit duhet ta shikojne zhvillimin e turizmit ne Sarande.
Ne kete faze qe ndodhet turizmi yne tani, nje fushate agresive marketingu eshte jetike per te ndryshuar imazhin negativ qe te huajt kane per ne. Dihet tashme fondi i mjerueshem qe Ministria e Turizmit ka per promocionin e turizmit tone. Prandaj kerkimi i formave efikase per kanalizimin e fondeve te marketingut, do te ishte nje nga zgjidhjet e problemit te mungeses se ketyre fondeve. Ne rastin tone perqendrimi me i madh i vemendjes drejt permiresimit dhe reklamimit te produktit turistik qe Saranda ofron, do t’a lehtesonte pak kete ministri nga puna dhe fondet e medhaja qe do i duheshin per te zhvilluar format e ndryshme te marketingut, qe te bindte turistet e huaj te vizitojne Shqiperine. Po te permendim ketu vetem informacionin dhe reklamen qe Korfuzi ben nepermjet internetit, duhet thene qe Korfuzi ka faqen zyrtare te tij ne net, po ashtu faqe te tille ka edhe bashkija, prefektura, shoqata e agjenteve turistik te Korfuzit, shoqata e pronareve te vilave dhe apartamenteve turistike te korfuzit etj etj. Pra “problemi” i turistit atje nuk eshte tek informimi (si tek ne), por tek zgjedhja.
Por une jam i bindur qe roli me i madh ketu i takon autoriteteve lokale te Sarandes dhe vete sarandioteve. Ata e njohin me mire se kushdo se si mund te jape Saranda me te miren e vete, dhe cfare duhet permiresuar me shume.
Eshte e paimagjinushme qe per te disaten here, turistet e huaj qe vijne ne Sarande, te ankohen se lokalet jane te mbyllura gjate drekes. Qe nje mik merr guximin te te vizitoje shtepine (megjithe “tmerrin” qe sipas disave, fqinjet i kane treguar per ty), dhe ti nuk i hap deren se te flihet gjume, kete nuk ka llogjike qe ta pranoje. Edhe sikur ai turist te bleje vetem nje film fotografik, edhe sikur te shkruaj 5 minuta nje e-mail ne interent kafe, prape ia vlen t’a prishesh gjumin e drekes, kur mendon se ai turist iku i kenaqur, dhe do kthehet prape. Dhe te mendosh qe fqinji yt, megjithese shume me i pasur se ty, preferon te mos flej gjume, por ta mbaje lokalin hapur qe t’i marri ato leke te atij turisti per vete.
Eshte turp nese ata turiste nuk do kishin cfare te benin edhe ne ato pak ore qe do vizitonin Saranden. E si mund ti bindim keta turiste pastaj qe te vizitojne Shqiperine per me gjate?! Qellimi yne duhet te jete qe keta turiste t’i kenaqim ne maksimum ne ato pak ore, me qellim qe t’i kethejm ne turiste potencial tonin, per nje kohe me te gjate se disa ore, duke bere qe nga ta te fillojne te perfitojne jo vetem agjensite turistike apo njesite e shitjes, por edhe njesite e akomodimit.
Nese duam te terheqim sa me shume nga ai 1 milion turista, duhet qe te zgjidhim problemet e kushteve minimale te jeteses, si ujin, dritat, plehrat, ndertesat e prishura etj. Edhe per ndertimet e reja duhet te vendoset nje kohe limit dhe te ndalohen apo te mbulohen gjate sezonit te turizmit. Nuk mund ti themi nje turisti, hajde rehatohu ne hotelin tim, por nderkohe une do vazhdoj punimet me llac e tulla mbi dhomen tende. Aq me teper kur mendon seriozitetin me te cilin trajtohet ai turist nga fqinji yne.
Nese ne turin nje-ditor te ketyre turisteve perfshihet Butrinti, Syri i Kalter, apo Ksamili, duhet qe ato pak kilometra rruge te rregullohen, sikur edhe me fondet lokale apo me kontributin e biznesmeneve qe perfitojne nga ardhja e turisteve. Nderkohe qe edhe vete keto qendra turistike, duhet te bejne perpjekje qe te permiresojne ne standarte bashkohore cilesine e produktit qe ofrojne.
Kurse qeveria mund te shikoje permiresimin e rruges Sarande-Gjirokaster, gje qe do e zgjeronte viziten e ketyre turisteve edhe drejt ketij qyteti muze, per te cilin interesi eshte i madh, por qe pengohet nga nje lidhje e shpejte me Saranden. Kjo do sillte edhe viziten e te huajve drejt nje qyteti te dyte me ne brendesi te Shqiperise, duke i terhequr pak nga pak drejt qyteteve te tjera me vlera kulturore.
Duke eleminuar ne maksimum keto probleme dhe duke nxjerr ne pah vlerat e verteta te Sarandes, do fillojme te kalojme nga faza e kenaqjes me ata pak turiste qe vijne, ne fazen e konkurences se ndershme me fqinjin per ndarjen e ketij tregu turistash.
Le te fillojme te mendojme se si mund te shfrytezojme te gjitha potencialet qe shpeshhere i kemi “dhurate” nga te tjeret. Le te mesojme nga pervoja dhe suksesi i fqinjeve, dhe pse jo, te bashkpunojme me ta per te terhequr me shume turiste.
Kliton Gërxhani
Student ne degen e
Manaxhimit dhe Konsulences ne Turizmin Nderkombetar,
Holland
Subscribe to:
Posts (Atom)